برای کم کاری تیروئید چی بخوریم؟ رژیم غذایی کمکاری تیروئید
روزی که با برگه آزمایش نزد دکتر میروید و تشخیص کم کاری تیروئید را میدهد، اولین سوالی که ذهنتان را درگیر میکند این است: از این به بعد چی بخورم؟
خبر خوب این است که جواب این سوال از چیزی که فکر میکنید سادهتر است. برخی غذاها میتوانند به عملکرد بهتر تیروئید کمک کنند، برخی دیگر باید با احتیاط و در وعدههای جدا از دارو مصرف شوند، و چند مورد هم بهتر است کاملا کنار گذاشته شوند.
مشاوره پزشکی آنلاین
سوالات پزشکی خود را با متخصصین مطرح کنید.
کم کاری تیروئید (Hypothyroidism) با دارو کنترل میشود، اما تغذیه نقشی جدیتر از آنچه فکرش را میکنید بازی میکند. از سلنیومی که در وعدههای روزانه میگنجانید تا زمانی که برای خوردن سویا انتخاب میکنید. در ادامه میگوییم چه غذاهایی به عملکرد تیروئید کمک میکنند، کدامها را باید با احتیاط بخورید، و از چه چیزهایی باید دوری کنید.
تغذیه چه نقشی در کم کاری تیروئید دارد؟
تیروئید غدهای کوچک و پروانهایشکل در جلوی گردن است که هورمونهایی ترشح میکند که روی همهچیز در بدن اثر میگذارند: سرعت متابولیسم، دمای بدن، ضربان قلب و حتی خلقوخو. وقتی این غده بهاندازه کافی هورمون تولید نکند، به آن کم کاری تیروئید یا هایپوتیروئیدیسم میگویند. نتیجهاش خستگی مداوم، افزایش وزن، احساس سرما، خشکی پوست و کاهش تمرکز است.
نکتهای که خیلی از افراد در همان ابتدا باید بدانند این است: هیچ غذا یا رژیم غذایی خاصی نمیتواند کم کاری تیروئید را درمان کند. درمان اصلی، هورموندرمانی جایگزین است که با داروی لووتیروکسین (Levothyroxine) انجام میشود.
اما تغذیه دو نقش مهم دیگر دارد: اول اینکه برخی مواد مغذی مثل ید، سلنیوم و روی برای ساخت طبیعی هورمون تیروئید ضروری هستند و دوم اینکه برخی غذاها میتوانند در جذب همان داروی لووتیروکسین اختلال ایجاد کنند و اثربخشی درمان کم کاری تیروئید را کم کنند.
به گفتهی پزشکان وقتی فردی تحت هورموندرمانی جایگزین است، باید مراقب باشد چه چیزی مانع جذب درست دارو میشود. به همین دلیل، بهترین رویکرد ترکیبی از یک رژیم غذایی متعادل و رعایت زمانبندی درست مصرف دارو در کنار غذاست، نه حذف افراطی گروههای غذایی.
غذاهای مفید برای کم کاری تیروئید
هیچ خوراکی جادویی وجود ندارد که بهتنهایی تیروئید را درمان کند، اما برخی مواد مغذی نقش مستقیمی در تولید هورمون تیروئید دارند. سه مورد از مهمترین آنها سلنیوم، ید و روی هستند.
| ماده مغذی / گروه غذایی | منابع غذایی | نقش در کم کاری تیروئید |
|---|---|---|
| سلنیوم | ماهی، تن ماهی، ساردین، میگو، تخم مرغ، مرغ، گوشت، غلات کامل، آجیل | کمک به تبدیل T4 به T3 و حمایت از عملکرد تیروئید |
| ید | نمک یددار، ماهی دریایی، لبنیات، تخم مرغ | ماده اولیه ساخت هورمونهای تیروئید |
| روی (زینک) | گوشت قرمز، مرغ، بوقلمون، حبوبات، مغزها، تخمه کدو | کمک به عملکرد طبیعی تیروئید |
| ویتامین D و B12 | ماهیهای چرب، تخم مرغ، لبنیات غنی شده، گوشت، جگر | جبران کمبودهای شایع در برخی بیماران |
| میوه و سبزیجات | انواع میوه و سبزی تازه | تامین فیبر، آنتی اکسیدان، ویتامین ها و مواد معدنی |
1. سلنیوم در کم کاری تیروئید
سلنیوم در بافت تیروئید تجمع پیدا میکند و در تبدیل هورمون T4 به فرم فعال آن یعنی T3 نقش دارد. حفظ سطح مناسب سلنیوم در بدن میتواند به پیشگیری از برخی بیماریهای تیروئیدی کمک کند. جالب است بدانید بخش زیادی از افراد بدون نیاز به مکمل، میتوانند سلنیوم موردنیازشان را فقط از غذا تامین کنند.
منابع مناسب سلنیوم عبارتند از:
- ماهی
- تن ماهی
- ساردین
- میگو
- تخم مرغ
- گوشت مرغ
- گوشت قرمز بدون چربی
- غلات کامل
- مغزها، به ویژه آجیل برزیلی (با احتیاط و در مقدار محدود)
مصرف مکمل سلنیوم تنها در صورت توصیه پزشک انجام شود. زیرا دریافت بیش از حد آن می تواند عوارض ایجاد کند.
2. ید ماده اولیه ساخت هورمون تیروئید
بدن برای ساختن هورمون تیروئید به ید نیاز دارد، اما نمیتواند آن را خودش بسازد. پس باید از راه غذا تامین شود. کمبود ید میتواند باعث بزرگشدن غده تیروئید (گواتر) شود. در ایران به لطف استفاده گسترده از نمک یددار، کمبود شدید ید کمتر دیده میشود.
منابع مناسب ید عبارتند از:
- نمک یددار
- ماهیهای دریایی
- لبنیات
- تخم مرغ
مصرف مکمل ید بدون تجویز پزشک توصیه نمی شود.
3. روی در کم کاری تیروئید
روی نقشی مکمل در عملکرد تیروئید دارد. مصرف مکمل روی، چه بهتنهایی و چه همراه با سلنیوم، در زنان مبتلا به کم کاری تیروئید عملکرد تیروئید را بهبود بخشیده است. حبوباتی مثل عدس و نخود که در آشپزی ایرانی هم پرکاربردند، انتخاب خوبی برای تامین روی بهشمار میروند.
منابع غذایی روی:
- گوشت قرمز
- مرغ
- بوقلمون
- حبوبات
- مغزها
- تخمه کدو
4. منابع ویتامین D و ویتامین B12 در کم کاری تیروئید
در برخی افراد مبتلا به کم کاری تیروئید، کمبود ویتامین D یا B12 دیده میشود.
منابع غذایی مناسب:
- ماهیهای چرب
- تخم مرغ
- لبنیات غنی شده
- گوشت
- جگر
در صورت کمبود، پزشک ممکن است مکملها را تجویز کند.
5. میوه و سبزیجات در کم کاری تیروئید
میوهها و سبزیجات سرشار از آنتی اکسیدان، فیبر، ویتامین و مواد معدنی هستند و به سلامت عمومی بدن کمک می کنند. تنوع در مصرف میوه و سبزیجات اهمیت بیشتری از مصرف یک نوع خاص دارد.
افراد مبتلا به کم کاری تیروئید چه غذاهایی را باید با احتیاط مصرف کنند؟
برخلاف تصور رایج، بیشتر غذاها به طور کامل ممنوع نیستند. اما برخی مواد غذایی بهتر است با آگاهی مصرف شوند.
1. سویا در کم کاری تیروئید
سویا میتواند جذب داروی لووتیروکسین را کاهش دهد. سویا را چند ساعت قبل یا بعد از خوردن داروی تیروئید مصرف نکنید. باید حداقل چهار ساعت بین مصرف سویا و داروی لووتیروکسین فاصله بیندازید. نیازی به حذف کامل سویا نیست، فقط زمان بندی مصرفش را نسبت به دارو رعایت کنید. سویا در محصولاتی مثل دانه سویا، شیر سویا و سس سویا وجود دارد.
2. سبزیجات خانواده کلم در کم کاری تیروئید
کلم بروکلی، کلمپیچ و گلکلم از جمله سبزیجاتی هستند که ترکیباتی بهنام گواتروژن دارند. مصرف زیاد این سبزیجات بهصورت خام میتواند جذب ید توسط تیروئید را کاهش دهد. اما خبر خوب این است که پختن این سبزیجات بخش زیادی از ترکیبات گواتروژنی را غیرفعال میکند. مصرف متعادل و پختهی این سبزیجات نهتنها مشکلی ایجاد نمیکند، بلکه بهدلیل فیبر، فولات، ویتامین C و ویتامین K بالا، برای سلامت عمومی هم مفید است. پس لازم نیست کلمپلو یا خورش کلم را از سفرهتان حذف کنید فقط از مصرف روزانه و زیاد آنها بهصورت خام پرهیز کنید.
3. گلوتن در کم کاری تیروئید
اگر مبتلا به بیماری سلیاک یا حساسیت به گلوتن نیستید، نیازی به حذف گلوتن از رژیم غذاییتان نیست. اما نکته جالب این است که کم کاری تیروئید ناشی از بیماری خودایمنی هاشیموتو (Hashimoto’s) با احتمال بیشتری همراه با سلیاک دیده میشود، چون هر دو بیماری خودایمنی هستند. حذف گلوتن در افراد مبتلا به هاشیموتو میتواند عملکرد تیروئید را بهبود ببخشد. احتمالا به این دلیل که کاهش التهاب روده جذب داروی تیروئید و مواد مغذی را بهتر میکند. با این حال، پیش از هر تغییر بزرگ در رژیم غذایی مثل حذف کامل گلوتن، حتما با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.
4. مصرف قهوه و چای در کم کاری تیروئید
قهوه و چای بیماری را تشدید نمی کنند، اما اگر همزمان با لووتیروکسین مصرف شوند، جذب دارو کاهش می یابد. بهتر است:
- دارو صبح ناشتا مصرف شود.
- حداقل 30 تا 60 دقیقه بعد صبحانه یا قهوه میل شود.
همچنین مکملهای آهن و کلسیم باید با فاصله چند ساعته از دارو مصرف شوند.
چه نانی برای کم کاری تیروئید خوب است؟
اگر به دنبال بهترین نان برای کم کاری تیروئید هستید، باید بدانید که هیچ نوع نانی به طور مستقیم باعث بهبود یا درمان این بیماری نمیشود. با این حال، انتخاب نانهای تهیه شده از غلات کامل مانند نان سنگک سبوس دار، نان جو و نانهای تهیه شده از آرد کامل میتواند به دلیل فیبر بیشتر، احساس سیری طولانیتر و کمک به سلامت دستگاه گوارش، انتخاب مناسبتری باشد.
از سوی دیگر، مصرف زیاد نانهای تهیه شده از آرد سفید و فرآوری شده ارزش غذایی کمتری دارد و در کنترل وزن که یکی از چالشهای رایج افراد مبتلا به کم کاری تیروئید است، چندان مفید نیست. همچنین اگر فرد به بیماری سلیاک مبتلا باشد یا پزشک رژیم بدون گلوتن را توصیه کرده باشد، باید از نان های بدون گلوتن استفاده کند. اما حذف گلوتن برای همه بیماران مبتلا به کم کاری تیروئید توصیه نمیشود.
زمان خوردن قرص تیروئید و تداخل آن با غذا
شاید مهمتر از اینکه چه میخورید، این باشد که چه زمانی میخورید. بهترین زمان برای مصرف داروی تیروئید، با معده خالی است. حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه قبل از صبحانه یا سه تا چهار ساعت بعد از شام. این فاصله زمانی به بدن اجازه میدهد دارو را کامل جذب کند، پیش از اینکه غذا وارد معده شود و روی جذب آن اثر بگذارد.
علاوه بر این، باید حداقل چهار ساعت بین مصرف دارو و خوردن غذاها یا مکملهای حاوی آهن یا کلسیم فاصله بیندازید. اگر صبحها لبنیات، مکمل آهن یا قرص کلسیم مصرف میکنید، بهتر است این کار را دورتر از زمان مصرف داروی تیروئیدتان انجام دهید. شیر کمچرب یا بدون چربی هم بهاندازه کافی کلسیم دارد که بتواند جذب دارو را مختل کند.
مشاوره روانشناسی
گفتگوی محرمانه با روانشناسان مجرب.
موارد دیگری که میتوانند در جذب داروی تیروئید اختلال ایجاد کنند عبارتند از:
- داروهای ضداسید یا کاهنده اسید معده
- مکملهای آهن
- غذاهای پرفیبر مثل غلات سبوسدار و نانهای سبوسدار
- غذاهای غنی از ید
- محصولات سویا
یک راهکار ساده اما مؤثر: قرص تیروئیدتان را همیشه در یک ساعت مشخص، ترجیحاً صبح ناشتا و با یک لیوان آب ساده بخورید، و صبحانه را حداقل نیم ساعت بعد شروع کنید.
آیا مکمل ها می توانند کم کاری تیروئید را درمان کنند؟
هیچ مکملی جایگزین درمان دارویی نیست. مصرف خودسرانه مکملهای زیر توصیه نمی شود:
- ید
- سلنیوم
- روی
- جلبک دریایی
مصرف بیش از حد برخی از این مکملها حتی ممکن است باعث اختلال در عملکرد تیروئید شود.
نتیجهگیری
رژیم غذایی برای کم کاری تیروئید قرار نیست پیچیده یا محدودکننده باشد. اصل ماجرا این است: یک رژیم غذایی متعادل و متنوع، شبیه رژیم مدیترانهای، شامل میوه و سبزیجات کافی، پروتئین باکیفیت، غلات کامل و چربیهای سالم داشته باشید. غذاهای غنی از سلنیوم، ید و روی را در برنامهتان بگنجانید.
در مصرف سویا، کلم و مکملهای آهن و کلسیم، فاصله زمانی مناسب با داروی تیروئیدتان رعایت کنید. هیچ غذایی جایگزین دارو نمیشود. اما انتخابهای درست غذایی میتوانند به بهتر جذبشدن دارو و احساس بهتر روزانهتان کمک زیادی کنند. پیش از هر تغییر جدی در رژیم غذایی یا شروع مصرف مکمل، حتما با پزشک یا متخصص تغذیه خودتان مشورت کنید.
منابع:
گفتگو پیرامون این موضوع (0)