دیابت بارداری بعد از زایمان از بین می رود؟
تصور کن دوران بارداری را با نگرانی از بالا بودن قند خونت گذزاندهای. رژیم غذاییات را رعایت کردهای و حالا که نوزادت به دنیا آمده، این سوال ذهنت را رها نمیکند: آیا دیابت بارداری بعد از زایمان از بین میرود؟ خبر خوب این است که در بیشتر موارد، دیابت بارداری چند روز تا چند هفته بعد از زایمان بهطور طبیعی از بین میرود
دیابت بارداری نوعی افزایش قند خون است که فقط در دوران بارداری، از سهماهه دوم به بعد، بروز میکند و ریشهاش در تغییرات هورمونی بدن است. همین هورمونهای جفت هستند که باعث میشوند بدن نتواند انسولین کافی تولید کند یا از آن بهدرستی استفاده کند. بلافاصله بعد از زایمان، سطح این هورمونها بهسرعت افت میکند و در اغلب موارد، قند خون هم به حالت طبیعی برمیگردد. اما این پایان ماجرا نیست. چون در ادامه این مقاله میخوانیم که چرا برخی زنها همچنان در معرض خطر دیابت نوع ۲ باقی میمانند، چه زمانی باید آزمایش داد و چطور میشود این ریسک را کاهش داد.
مشاوره پزشکی آنلاین
سوالات پزشکی خود را با متخصصین مطرح کنید.
چرا دیابت بارداری در اکثر زنها بعد از زایمان از بین میرود؟
در دوران بارداری، بهخصوص از نیمه دوم به بعد، جفت مقادیر زیادی هورمون تولید میکند تا رشد جنین را تامین کند. این هورمونها از جمله لاکتوژن جفتی انسانی، پروژسترون و هورمون رشد، باعث میشوند بدن مادر نسبت به انسولین مقاومتر شود. یعنی سلولها بهسختی قند خون را جذب میکنند. در بارداری سالم، پانکراس با افزایش تولید انسولین این کمبود را جبران میکند، اما در برخی زنها این جبران کافی نیست و دیابت بارداری بروز میکند.
بلافاصله بعد از تولد نوزاد و خروج جفت، منبع اصلی این هورمونها از بین میرود. سطح هورمونهای بارداری و مقاومت به انسولین ناشی از آنها بهسرعت افت میکند و در بیشتر زنها ظرف چند روز قند خون به محدوده طبیعی برمیگردد. با این حال، این بازگشت به حالت طبیعی به معنای از بین رفتن کامل خطر نیست. دیابت بارداری در واقع نشانهای از یک ضعف زمینهای در ترشح انسولین است که ممکن است پیش از بارداری هم وجود داشته و فقط زیر فشار بارداری آشکار شده باشد.
با این حال، بخشی از زنان طی ماهها یا سالهای بعد از زایمان به دیابت نوع ۲ مبتلا میشوند. به همین دلیل، پزشکان توصیه میکنند ۴ تا ۱۳ هفته بعد از زایمان حتما یک آزمایش قند خون انجام شود، حتی اگر هیچ علامتی وجود نداشته باشد. در ادامه، مرحله به مرحله توضیح میدهیم که چه زمانی نگران باشید و چه کارهایی ریسک شما را پایین میآورد.
چه زمانی باید بعد از زایمان آزمایش قند خون داد؟
بعد از زایمان، نباید فرض کرد که چون علائمی وجود ندارد، پس همهچیز روبهراه است. دستورالعملهای پزشکی توصیه میکنند که همه زنانی که در دوران بارداری دیابت بارداری داشتهاند، بین ۴ تا ۱۳ هفته بعد از زایمان یک آزمایش تحمل گلوکز خوراکی انجام دهند. این آزمایش به این شکل است: ابتدا قند خون ناشتا اندازهگیری میشود، سپس محلول قندی مشخصی نوشیده میشود و دو ساعت بعد دوباره قند خون چک میشود.
اگر نتیجه این آزمایش طبیعی باشد، ماجرا تمام نمیشود. چون خطر بروز دیابت نوع ۲ در سالهای آینده همچنان بالاتر از حد معمول باقی میماند. به همین دلیل، آزمایش قند خون سالانه یا هر یک تا سه سال یکبار برای این گروه از زنان توصیه میشود، حتی اگر بعد از زایمان علامتی نداشته باشند و وزنشان هم به حالت قبل برگردد.
قند خون نرمال بعد از زایمان
در روزهای اول پس از زایمان، قند خون مادر چند بار بررسی میشود تا از طبیعی بودن آن اطمینان حاصل شود. در بیشتر زنان، با کاهش هورمونهای بارداری، قند خون ناشتا طی ۲۴ تا ۷۲ ساعت به محدوده طبیعی برمیگردد. محدوده طبیعی قند خون بعد از زایمان عبارت است از:
- قند خون ناشتا: کمتر از ۱۰۰ میلیگرم در دسیلیتر
- قند خون دو ساعت بعد از آزمایش تحمل گلوکز (OGTT): کمتر از ۱۴۰ میلیگرم در دسیلیتر
اگر قند خون ناشتا ۱۰۰ تا ۱۲۵ یا قند خون دو ساعته ۱۴۰ تا ۱۹۹ میلیگرم در دسیلیتر باشد، بهترتیب نشاندهنده پیشدیابت و اختلال تحمل گلوکز است. قند خون ناشتا ۱۲۶ یا بیشتر، یا قند خون دو ساعته ۲۰۰ یا بالاتر، معیار تشخیص دیابت نوع ۲ محسوب میشود.
با وجود طبیعی شدن قند خون در روزهای نخست، انجام آزمایش تحمل گلوکز ۴ تا ۱۳ هفته بعد از زایمان ضروری است، زیرا در برخی زنان مقاومت به انسولین همچنان باقی میماند و تنها با این آزمایش قابل تشخیص است.
بهترین دستگاههای تست قند خون + قیمت بروز
چرا دیابت بارداری در برخی زنان بعد از زایمان ادامه پیدا میکند؟
اگر افت هورمونهای بارداری اینقدر سریع اتفاق میافتد، چرا بعضی زنها همچنان با قند خون بالا دستوپنجه نرم میکنند؟ پاسخ این است که در این گروه، دیابت بارداری فقط یک اختلال موقت هورمونی نبوده، بلکه نشانه یک مشکل زمینهای در عملکرد سلولهای بتای پانکراس بوده که پیش از بارداری هم وجود داشته، منتها بدون علامت بوده است. بارداری فقط این ضعف پنهان را آشکار کرده، نه اینکه آن را ایجاد کرده باشد.
عوامل زیر احتمال ادامهدار شدن یا بازگشت زودهنگام اختلال قند خون بعد از زایمان را بیشتر میکنند:
- نیاز به انسولین یا داروی کاهنده قند خون در دوران بارداری، نه فقط رژیم غذایی
- تشخیص دیابت بارداری در سهماهه اول یا زودتر از حد معمول
- اضافهوزن یا چاقی پیش از بارداری
- سابقه خانوادگی دیابت نوع ۲
- سن بالای ۳۵ سال در زمان بارداری
- سابقه دیابت بارداری در بارداریهای قبلی
- تعلق به گروههای قومی با ریسک ژنتیکی بالاتر، مانند زنان آسیای جنوبی، سیاهپوست و اسپانیاییتبار
هرچه تعداد این عوامل بیشتر باشد، احتمال باقی ماندن یا بازگشت اختلال قند خون بعد از زایمان بیشتر میشود. این افراد باید پیگیری منظمتر و دقیقتری داشته باشند.
عوارض دیابت بارداری بر جنین
علائم هشداردهنده دیابت نوع ۲ بعد از بارداری
بخش نگرانکننده دیابت نوع ۲ این است که در مراحل اولیه اغلب علامت مشخصی ندارد. با این حال، برخی نشانهها میتوانند زنگ خطر باشند:
- تشنگی بیش از حد معمول و خشکی مکرر دهان
- تکرر ادرار، بهخصوص در شب
- خستگی مداوم که با استراحت هم برطرف نمیشود
- تاری دید موقت
- زخمها یا عفونتهایی که دیرتر از حد معمول خوب میشوند
- کاهش وزن بیدلیل با وجود اشتهای طبیعی یا بیشتر
اگر هرکدام از این علائم بعد از زایمان ظاهر شد، حتی اگر آزمایش اولیه نرمال بوده، بهتر است دوباره به پزشک مراجعه شود.
راههای کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ بعد از زایمان
خبر خوب این است که سبک زندگی نقش بزرگی در کاهش خطر دیابت بعد از زایمان دارد. چند اقدام عملی که میتواند کمککننده باشد:
- رسیدن تدریجی به وزن سالم بعد از زایمان: کاهش وزن حتی به میزان کم، حساسیت بدن به انسولین را بهبود میبخشد.
- فعالیت بدنی منظم: پیادهروی روزانه یا هر نوع تحرک متوسط، حتی در حد کوتاه، به تنظیم قند خون کمک میکند.
- تغذیه متعادل: کاهش مصرف قندهای ساده و غذاهای فرآوریشده و افزایش سبزیجات، فیبر و پروتئین.
- پیگیری منظم آزمایشها: عدم غفلت از آزمایشهای دورهای، حتی وقتی حس خوبی نسبت به وضعیت جسمی وجود دارد.
- خواب کافی و مدیریت استرس: کمبود خواب و استرس مزمن میتوانند مقاومت به انسولین را تشدید کنند.
هیچکدام از این اقدامات نیازی به تغییرات افراطی ندارند. تغییرات کوچک و پایدار معمولا اثر بیشتری نسبت به رژیمهای سختگیرانه کوتاه مدت دارند.
خوراکی ممنوعه در دیابت بارداری
مشاوره روانشناسی
گفتگوی محرمانه با روانشناسان مجرب.
دیابت بارداری و شیردهی
شیردهی تنها برای نوزاد مفید نیست، بلکه برای مادر هم نقش محافظتی دارد. شیردهی به تنظیم بهتر قند خون مادر کمک میکند و میتواند خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ در سالهای بعد را کاهش دهد. به همین دلیل، در صورت امکان و نبود منع پزشکی، شیردهی بهخصوص در ماههای اول بعد از زایمان توصیه میشود.
احتمال بازگشت دیابت بارداری در بارداریهای بعدی
زنانی که یکبار دیابت بارداری را تجربه کردهاند، در بارداریهای بعدی هم در معرض خطر بیشتری برای ابتلای دوباره قرار دارند. به همین دلیل، توصیه میشود پیش از اقدام برای بارداری بعدی، وضعیت قند خون بررسی و وزن تا حد امکان به محدوده سالم نزدیک شود. در بارداریهای بعدی نیز آزمایش غربالگری دیابت بارداری زودتر از حد معمول انجام میشود.
نتیجهگیری
برای اکثر زنها، دیابت بارداری با تولد نوزاد و افت هورمونهای بارداری از بین میرود و قند خون ظرف چند روز تا چند هفته به حالت طبیعی برمیگردد. اما این پایان مسیر نیست. چون بخشی از زنان، بهخصوص آنهایی که سابقه خانوادگی دیابت، اضافهوزن یا نیاز به انسولین در بارداری داشتهاند، همچنان در معرض خطر دیابت نوع ۲ باقی میمانند. تنها راه اطمینان، انجام آزمایش تحمل گلوکز بین ۴ تا ۱۳ هفته بعد از زایمان و پیگیری منظم سالانه یا هر یک تا سه سال یکبار است. کنار این آزمایشها، وزن سالم، فعالیت بدنی منظم و شیردهی، سه اهرم ساده اما موثر برای کاهش این خطر در بلندمدت هستند.
منابع
نظرات و پرسشهای شما (0)