آیا قرص کم کاری تیروئید باعث لاغری می شود؟
چند هفتهای هست که قرص لووتیروکسین (Levothyroxine) را طبق تجویز پزشک هر روز صبح میخوری، اما وقتی روی ترازو میروی، عدد آنقدرها که امید داشتی پایین نیامده. این تجربه برای خیلی از افرادی که با کمکاری تیروئید (Hypothyroidism) و اضافه وزن ناشی از آن درگیرند، آشناست. آیا قرص تیروئید واقعا باعث لاغری میشود، یا فقط یک باور رایج و نه چندان دقیق است؟
واقعیت این است که رابطه قرص تیروئید و کاهش وزن پیچیدهتر از چیزیست که فکرش را میکنی. درست است که خیلیها بعد از شروع درمان کمی وزن کم میکنند، اما این کاهش محدود است و بیشتر به دفع آب اضافی بدن مربوط میشود، نه چربی.
مشاوره پزشکی آنلاین
سوالات پزشکی خود را با متخصصین مطرح کنید.
انتظار کاهش وزن قابل توجه فقط با مصرف لووتیروکسین درست نیست. براساس گقته پزشکان پس از طبیعی شدن عملکرد تیروئید، توانایی بدن برای کاهش یا افزایش وزن تقریبا مانند فردی است که مشکل تیروئید ندارد. در ادامه،دقیقا توضیح میدهیم چه انتظاری باید از قرص تیروئید داشته باشی.
چرا کمکاری تیروئید باعث افزایش وزن میشود؟
تیروئید مثل یک تنظیمکننده سرعت برای متابولیسم بدن عمل میکند. وقتی این غده بهاندازه کافی هورمون تولید نکند، سرعت سوختوساز بدن پایین میآید و همین موضوع میتواند به افزایش وزن منجر شود. اما نکته مهمی که خیلیها نمیدانند این است که بخش بزرگی از این افزایش وزن، چربی نیست، آب است.
وقتی سطح هورمون تیروئید پایین میآید، بدن تمایل به نگهداشتن آب و نمک پیدا میکند. پدیدهای که به آن میگزدم (Myxedema) گفته میشود. همین احتباس آب باعث میشود روی ترازو عدد بزرگتری ببینی، بدون اینکه چربی اضافه کرده باشی.
چیزی حدود ۲ تا ۵ کیلوگرم از وزن اضافه را میتوان مستقیما به کمبود هورمون تیروئید نسبت داد نه بیشتر. این یعنی اگر فکر میکنی تمام اضافه وزنت بهخاطر تیروئید است، احتمالا باید کمی واقع بینانهتر به ماجرا نگاه کنی. عوامل دیگری مثل تغذیه، سن، سطح فعالیت بدنی و حتی ژنتیک هم نقش مهمی در وزن بدن دارند.
خستگی مداوم ناشی از کمکاری تیروئید هم میتواند غیرمستقیم به افزایش وزن دامن بزند. وقتی همیشه احساس بیحالی داری، طبیعتا تمایل کمتری به ورزش و فعالیت بدنی پیدا میکنی و این خودش یک چرخه معیوب میسازد.
لووتیروکسین چگونه می تواند باعث کاهش وزن شود؟
لووتیروکسین شکل مصنوعی هورمون تیروئید T4 است و برای جایگزین کردن هورمونی استفاده می شود که بدن در کم کاری تیروئید به اندازه کافی تولید نمیکند. کمبود هورمون تیروئید میتواند سوخت و ساز بدن را کاهش دهد و در بعضی افراد با افزایش وزن همراه باشد.
خبر خوب این است با شروع درمان کم کاری تیروئید و رسیدن سطح هورمونهای تیروئید به محدوده مناسب، سوخت و ساز بدن به وضعیت طبیعی نزدیک میشود. اما این کاهش وزن یک داستان دو مرحلهای دارد.
- مرحله اول کاهش وزن آب: در هفتهها و ماههای اول درمان، بیشتر کاهش وزنی که تجربه میکنی از دفع همان آب اضافی است که بدنت در دوران کمکاری تیروئید نگه داشته بود. این اتفاق سریعتر و محسوستر است، اما دلیلش چربیسوزی نیست.
- مرحله دوم تثبیت متابولیسم: وقتی سطح هورمونهای تیروئید (بهویژه TSH) به محدوده طبیعی برسد، سرعت متابولیسم بدنت هم به حالت عادی برمیگردد. از این نقطه به بعد، قرص تیروئید عملا تأثیر بیشتری روی وزنت نخواهد داشت. یعنی تواناییات برای کاهش یا افزایش وزن، شبیه فردی با تیروئید سالم میشود.
نکته جالب اینجاست: طبق یک مطالعه بالینی روی بیماران مبتلا به کمکاری آشکار تیروئید (Overt Hypothyroidism)، چند هفته تا چند ماه طول میکشد تا وزن بهطور کامل تثبیت شود. در همین بازه، ممکن است نوسانات وزنی را تجربه کنی که کاملا طبیعی است و نباید نگرانت کند.
مهم است بدانی که این روند تدریجی است. قرص تیروئید یکشبه معجزه نمیکند. بلکه بدنت را به تعادل هورمونی طبیعی خودش برمیگرداند و کاهش وزن، محصول جانبی این بازگشت به تعادل است، نه هدف اصلی درمان.
آیا همه افراد با مصرف لووتیروکسین لاغر میشوند؟
خیر. مصرف قرص لووتیروکسین لزوما باعث کاهش وزن نمیشود. این دارو برای جبران کمبود هورمون تیروئید و کنترل کم کاری تیروئید تجویز میشود، نه برای لاغری. اگر افزایش وزنت ناشی از کم کاری تیروئید باشد، با تنظیم هورمون های تیروئید ممکن است بخشی از وزن کاهش پیدا کند. به ویژه وزنی که به دلیل احتباس آب و نمک ایجاد شده است. با این حال، مقدار کاهش وزن در افراد مختلف متفاوت است و برخی افراد ممکن است بعد از شروع درمان تغییر محسوسی در وزن خود مشاهده نکنند.
میزان کاهش وزن میتواند به شدت کم کاری تیروئید، مقدار وزن اضافه شده در دوران بیماری و عوامل دیگری که روی وزن تاثیر میگذارند بستگی داشته باشد. به همین دلیل، نمیتوان برای همه افرادی که لووتیروکسین مصرف میکنند مقدار مشخصی کاهش وزن در نظر گرفت. طبیعی شدن عملکرد تیروئید به این معنا نیست که تمام اضافه وزن ناشی از بیماری از بین میرود.
چرا ممکن است با وجود مصرف قرص لووتیروکسین وزن کم نشود یا حتی بالا برود؟
اگر بعد از ماهها مصرف منظم قرص، وزنت تغییری نکرده یا حتی بالا رفته، تنها نیستی. به این معنی نیست که دارو اثر نکرده است. هدف اصلی لووتیروکسین، جبران کمبود هورمون تیروئید و برگرداندن عملکرد بدن به محدوده طبیعی است، نه ایجاد کاهش وزن.
گاهی فرد با وجود مصرف منظم لووتیروکسین، نه تنها وزن کم نمیکند، بلکه همچنان اضافه وزن دارد یا حتی وزنش افزایش پیدا میکند. تنظیم شدن تیروئید به تنهایی تضمین کننده کاهش وزن نیست. اگر دوز دارو برای نیاز بدن کافی نباشد، کم کاری تیروئید ممکن است همچنان به طور کامل کنترل نشده باشد و علائمی مانند خستگی، احساس سرما و افزایش وزن ادامه پیدا کند. به همین دلیل است که پزشک باید هر چند ماه یکبار (بهخصوص در ابتدای درمان) سطح TSH خونت را چک کند و دوز را در صورت نیاز تنظیم کند.
از طرف دیگر، حتی زمانی که عملکرد تیروئید به محدوده طبیعی برمیگردد، اضافه وزن ممکن است علت دیگری داشته باشد. میزان دریافت کالری، فعالیت بدنی، خواب، افزایش سن، ژنتیک و برخی داروها و بیماریها میتوانند روی وزن اثر بگذارند. در این شرایط، افزایش دوز لووتیروکسین راه مناسبی برای کاهش وزن نیست.
موضوع دیگری که ممکن است روی نتیجه وزن تاثیر بگذارد، تغییرات اشتها و مصرف انرژی پس از درمان است. با درمان کم کاری تیروئید، مصرف انرژی بدن افزایش پیدا میکند و در برخی افراد ممکن است احساس گرسنگی نیز بیشتر شود. بنابراین افزایش مصرف انرژی همیشه به کاهش توده چربی منجر نمیشود.
آیا میتوان از قرص تیروئید برای لاغری استفاده کرد؟
قطعا خیر. اگر تیروئیدت سالم باشد و بخواهی با مصرف قرص لووتیروکسین لاغر شوی، بدنت بهطور طبیعی واکنش نشان میدهد. تولید هورمون طبیعی خودش را کم میکند تا تعادل را حفظ کند. یعنی نهتنها به هدف لاغری نمیرسی، بلکه سیستم هورمونی را هم بههم میریزی.
سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) صراحتا هشدار داده که هورمونهای تیروئید نباید برای درمان چاقی یا کاهش وزن استفاده شوند. مصرف این قرص بدون نیاز واقعی، بهویژه اگر همراه با داروهای لاغری دیگر باشد، میتواند عوارض خطرناکی از جمله موارد زیر ایجاد کند:
- ضربان قلب تند و نامنظم
- درد قفسهٔ سینه
- تنگی نفس
- اضطراب و تحریکپذیری شدید
- لرزش دست
- بیخوابی
- تعریق بیش از حد
این علائم میتوانند نشانه مسمومیت با هورمون تیروئید باشند و در موارد شدید، خطرناک و حتی تهدیدکننده زندگی هستند.
کاهش وزن شدید بعد از شروع لووتیروکسین چه معنایی دارد؟
کاهش وزن سریع و غیرمنتظره، به ویژه اگر همراه با تپش قلب، لرزش، تعریق، اضطراب، بی خوابی یا احساس گرمای غیرطبیعی باشد، میتواند نشانه دریافت بیش از نیاز هورمون تیروئید باشد و باید با پزشک مطرح شود.
دوز لووتیروکسین بر اساس شرایط فرد و آزمایشهای تیروئید تنظیم میشود و نباید برای لاغر شدن افزایش پیدا کند. بعد از شروع درمان یا تغییر دوز نیز لازم است آزمایشهای تیروئید در زمان مناسب تکرار شوند تا مشخص شود مقدار دارو مناسب است.
آیا قرص تیروئید باعث کم اشتهایی میشود؟
خیر، لووتیروکسین دارویی برای کاهش اشتها نیست و نمیتوان انتظار داشت که با مصرف آن اشتهای فرد کاهش پیدا کند.
مشاوره روانشناسی
گفتگوی محرمانه با روانشناسان مجرب.
اگر قبل از درمان، کم کاری تیروئید باعث کاهش انرژی و تغییرات متابولیسم شده باشد، با تنظیم هورمونهای تیروئید این وضعیت به حالت طبیعی نزدیک می شود. در نتیجه ممکن است اشتها در بعضی افراد تغییر کند، اما کم شدن اشتها اثر معمول و قابل انتظار لووتیروکسین نیست. حتی تغییرات اشتها در فهرست عوارض احتمالی این دارو قرار دارد.
اگر اشتهای شما بعد از شروع لووتیروکسین به طور واضح کم شده، به ویژه اگر همراه با کاهش وزن، تهوع، تپش قلب یا لرزش باشد، بهتر است موضوع با پزشک مطرح شود تا دوز دارو و علت تغییر اشتها بررسی شود.
نتیجه گیری
قرص کم کاری تیروئید، به خودی خود داروی لاغری نیست. اگر افزایش وزن ناشی از کم کاری تیروئید و به ویژه احتباس مایعات باشد، با درمان مناسب ممکن است مقداری از وزن کاهش پیدا کند. اما پس از طبیعی شدن عملکرد تیروئید، لووتیروکسین اثر قابل توجهی برای سوزاندن چربی ندارد. حتی مطالعات نشان داده اند که افزایش مصرف انرژی پس از درمان الزاما به کاهش توده چربی منجر نمی شود.
بنابراین افزایش دوز لووتیروکسین برای لاغری کار درستی نیست و می تواند عوارض جدی ایجاد کند. اگر با وجود تنظیم تیروئید همچنان اضافه وزن دارید، بهتر است علت آن به صورت جداگانه بررسی شود.
منابع:
گفتگو پیرامون این موضوع (0)