کم کاری تیروئید بر بیماری دیابت چه تاثیری می‌گذارد؟
قند خونت را مرتب اندازه می‌گیری، داروهایت را سر ساعت می‌خوری و غذایت را هم تا جای ممکن کنترل می‌کنی، اما عدد آزمایش هنوز آن چیزی نیست که باید باشد. اگر این وضعیت برایت آشناست، ممکن است مشکل فقط رژیم و دارو نباشد. گاهی غده‌ی تیروئید هم در ماجرا نقش دارد.
تاثیر کم کاری تیروئید بر دیابت از آن موضوع‌هایی است که کمتر درباره‌اش حرف زده میشود. در حالی که مطالعات نشان میدهند این دو بیماری در بخش قابل توجهی از بیماران دیابتی کنار هم دیده می‌شوند. خستگی، سرمایی بودن و افزایش وزن هم هم در دیابت رایج‌اند و هم در کمکاری تیروئید، برای همین مشکل تیروئید به راحتی نادیده گرفته میشود.
مشاوره پزشکی آنلاین
تجویز آزمایش چکاپ، بررسی آزمایش‌ها و پیگیری روند درمان
در این مقاله بررسی می‌کنیم کمکاری تیروئید چگونه بر دیابت نوع ۱ و دیابت نوع ۲، مقاومت به انسولین، قند خون، چربی خون و درمان دیابت تأثیر می‌گذارد و در چه شرایطی بررسی عملکرد تیروئید اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
ارتباط کم کاری تیروئید و دیابت چیست؟
کم کاری تیروئید زمانی ایجاد میشود که غده تیروئید هورمون‌های تیروئیدی کافی تولید نکند. این هورمون‌ها فقط سرعت سوخت‌وساز بدن را تنظیم نمی‌کنند. بلکه بر عملکرد کبد، عضلات، بافت چربی، دستگاه گوارش و پانکراس نیز اثر دارند. به همین دلیل اختلال عملکرد تیروئید میتواند تعادل قند خون را تغییر دهد.
این ارتباط دوطرفه است. افراد مبتلا به دیابت بیشتر در معرض برخی اختلالات تیروئید قرار دارند و از سوی دیگر، اختلال عملکرد تیروئید میتواند کنترل متابولیک دیابت را پیچیده‌تر کند.
ارتباط کمکاری تیروئید با دیابت نوع ۱ اهمیت ویژهای دارد. زیرا هر دو بیماری ممکن است زمینه خودایمنی داشته باشند. در بیماریهای خودایمنی، سیستم ایمنی به‌اشتباه به بافت‌های خود بدن حمله می‌کند. در دیابت نوع ۱ سلول‌های تولیدکننده انسولین در پانکراس و در تیروئیدیت هاشیموتو بافت غده تیروئید هدف قرار می‌گیرد.
پزشکان توصیه می‌کنند افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ پس از تشخیص از نظر بیماری خودایمنی تیروئید غربالگری شوند و سپس در صورت وجود اندیکاسیون بالینی، آزمایش‌ها در فواصل مناسب تکرار شوند.
کم کاری تیروئید چگونه بر قند خون اثر می‌گذارد؟
اثر کم کاری تیروئید بر قند خون پیچیده است و نمی‌توان گفت این بیماری در تمام افراد قند را صرفا بالا یا پایین میبرد. کمبود هورمون تیروئید چند مسیر متابولیک را همزمان تغییر می‌دهد و نتیجه نهایی به عواملی مانند نوع دیابت، شدت کم کاری تیروئید، داروهای مصرفی، وزن و وضعیت کلی متابولیک فرد بستگی دارد.
در کم کاری تیروئید ممکن است:
- جذب گلوکز از دستگاه گوارش آهسته‌تر شود.
- مصرف گلوکز توسط بعضی بافت‌های محیطی کاهش پیدا کند.
- ساخت گلوکز در کبد کاهش یابد.
- تجزیه ذخایر گلیکوژن برای آزاد کردن گلوکز کاهش پیدا کند.
- سرعت پاک‌سازی انسولین از خون کمتر شود.
- در عضلات و بافت چربی، حساسیت به انسولین کاهش پیدا کند.
به همین دلیل در یک بیمار ممکن است مقاومت به انسولین و کنترل نامطلوبتر قند خون برجسته‌تر باشد، اما در بیمار دیگری به‌ویژه فردی که انسولین دریافت می‌کند کاهش پاک‌سازی انسولین و کاهش تولید گلوکز توسط کبد میتواند خطر افت قند را بیشتر کند.
این تفاوت ظاهرا متناقض نیست. زیرا هورمون‌های تیروئید در بخش‌های مختلف متابولیسم گلوکز عملکردهای متفاوتی دارند. بنابراین مشاهده تغییر قند خون در فرد مبتلا به کم کاری تیروئید باید در چارچوب کل وضعیت بالینی او تفسیر شود.
آیا کمکاری تیروئید باعث افزایش مقاومت به انسولین میشود؟
بله، بین کم کاری تیروئید و افزایش مقاومت به انسولین ارتباط دیده شده است. البته این ارتباط در همه افراد به یک اندازه وجود ندارد. برخی مطالعات نشان داده‌اند که این مشکل هم در کم کاری آشکار تیروئید و هم در بعضی افراد مبتلا به کمکاری خفیف یا تحت بالینی دیده میشود.
اما مقاومت به انسولین یعنی چه؟ به زبان ساده، وقتی بدن به انسولین به خوبی پاسخ نمی‌دهد، قند خون سخت‌تر وارد سلول‌ها میشود تا به عنوان انرژی مورد استفاده قرار بگیرد. در این شرایط، بدن برای کنترل قند خون مجبور میشود انسولین بیشتری تولید کند.
یکی از دلایلی که برای ارتباط کم کاری تیروئید و مقاومت به انسولین مطرح شده، این است که کمبود هورمون‌های تیروئید میتواند روی نحوه مصرف قند و چربی در بدن اثر بگذارد. برای مثال، ممکن است ورود و مصرف گلوکز در سلول‌های عضلانی کاهش پیدا کند.
این موضوع برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ اهمیت بیشتری دارد، چون مقاومت به انسولین یکی از عوامل اصلی در ایجاد و کنترل این بیماری است. بنابراین اگر فردی همزمان کم کاری تیروئید و دیابت داشته باشد، کنترل قند خون ممکن است پیچیده‌تر شود.
با این حال، کم کاری تیروئید به تنهایی به این معنی نیست که فرد حتما دچار مقاومت به انسولین میشود. عوامل دیگری مثل اضافه وزن، تغذیه، میزان فعالیت بدنی و وضعیت قند خون هم در ایجاد مقاومت به انسولین نقش دارند. بنابراین اگر قند خون بالا باشد، نباید آن را فقط به کمکاری تیروئید نسبت داد.
تاثیر کم کاری تیروئید بر دیابت نوع ۲
اگر فردی به دیابت نوع ۲ مبتلا باشد و همزمان کم کاری تیروئید هم داشته باشد، ممکن است کنترل قند خون برای او دشوارتر شود. کم کاری تیروئید میتواند با مشکلاتی مانند مقاومت به انسولین، اضافه وزن و افزایش چربی خون همراه باشد.
بررسی های علمی نشان داده اند که این دو بیماری می توانند از طریق تغییراتی در هورمون‌ها و سوخت و ساز بدن با یکدیگر ارتباط داشته باشند. همچنین در برخی مطالعات، کم کاری تیروئید تحت بالینی در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ بیشتر دیده شده است. به این معنا نیست که کم کاری تیروئید مستقیما باعث افزایش قند خون یا HbA1c میشود. باید عوامل دیگری که می توانند بر قند و چربی خون اثر بگذارند نیز در نظر گرفته شوند.
تاثیر کم کاری تیروئید بر دیابت نوع ۱
در دیابت نوع ۱، ارتباط کم کاری تیروئید با این بیماری بیشتر از نظر همراهی بیماریهای خودایمنی اهمیت دارد. تیروئیدیت هاشیموتو یکی از شایع‌ترین علت‌های کم کاری تیروئید و یک بیماری خودایمنی است. از طرفی، افرادی که دیابت نوع ۱ دارند، بیشتر در معرض ابتلا به سایر بیماریهای خودایمنی قرار می‌گیرند. بنابراین احتمال بروز مشکلات خودایمنی تیروئید در این افراد بیشتر است.
کم کاری تیروئید در فرد مبتلا به دیابت نوع ۱ که انسولین مصرف می‌کند، ممکن است نیاز بدن به انسولین را تغییر دهد. برای مثال، کاهش تولید قند توسط کبد، کند شدن جذب قند از دستگاه گوارش و طولانی تر شدن اثر انسولین میتواند باعث شود فرد بیشتر در معرض افت قند خون قرار بگیرد.
به همین دلیل، اگر فرد مبتلا به دیابت نوع ۱ بدون دلیل مشخص با علائم یا تغییرات زیر مواجه شود، پزشک ممکن است عملکرد تیروئید را نیز بررسی کند:
- افت قند خون مکرر یا غیرمنتظره
- کاهش نیاز به انسولین نسبت به قبل
- خستگی و خواب آلودگی غیرمعمول
- احساس سرما
- یبوست
- افزایش وزن بدون دلیل مشخص
- خشکی پوست
- کند شدن ضربان قلب
البته این علائم فقط مخصوص کم کاری تیروئید نیستند و وجود آنها به تنهایی به معنی ابتلا به کم کاری تیروئید نیست. برای تشخیص، انجام آزمایش‌های مربوط به عملکرد تیروئید و بررسی پزشکی لازم است.
آیا کم کاری تیروئید میتواند باعث افت قند خون در فرد دیابتی شود؟
بله، کمکاری تیروئید ممکن است در برخی افراد مبتلا به دیابت احتمال افت قند خون یا طولانی شدن دوره هیپوگلیسمی را افزایش دهد. به‌خصوص در افرادی که انسولین یا برخی داروهای کاهنده قند خون مصرف می‌کنند. این موضوع به معنی ایجاد هیپوگلیسمی در همه مبتلایان به کمکاری تیروئید نیست.
در وضعیت کمکاری تیروئید، چند سازوکار میتواند در این مسئله نقش داشته باشد:
- کاهش گلوکونئوژنز: بدن ممکن است هنگام افت قند، گلوکز جدید را با سرعت کمتری تولید کند.
- کاهش گلیکوژنولیز: آزادسازی گلوکز از ذخایر گلیکوژن ممکن است کاهش پیدا کند.
- کاهش پاک‌سازی انسولین: انسولین ممکن است مدت بیشتری در گردش خون باقی بماند.
- کند شدن تخلیه معده و جذب گلوکز: ورود قند غذا به خون ممکن است آهسته‌تر شود.
- تغییر پاسخ هورمون‌های مقابله‌کننده با افت قند: برخی مطالعات تغییر پاسخ گلوکاگون، کورتیزول و هورمون رشد را مطرح کرده‌اند.
بنابراین افت قندهای مکرر و بدون توضیح در فرد مبتلا به دیابت نباید صرفا با کاهش خودسرانه دارو مدیریت شود و نیاز به بررسی علت دارد.
کم کاری تیروئید چه اثری بر HbA1c دارد؟
HbA1c یکی از آزمایش هایی است که برای بررسی وضعیت قند خون در چند ماه گذشته استفاده میشود. به طور کلی، هرچه میانگین قند خون بالاتر باشد، HbA1c هم بیشتر میشود.
برخی مطالعات نشان داده‌اند که کم کاری تیروئید می تواند با مقاومت به انسولین و افزایش HbA1c همراه باشد. با این حال، این ارتباط همیشه به یک شکل نیست و نمی‌توان گفت کم کاری تیروئید به تنهایی باعث بالا رفتن HbA1c میشود.
نکته مهم دیگر این است که HbA1c فقط به قند خون وابسته نیست. عواملی مانند بعضی انواع کم خونی و تغییر طول عمر گلبول‌های قرمز هم می‌توانند نتیجه این آزمایش را تحت تاثیر قرار دهند.
بنابراین اگر عدد HbA1c با قندهایی که فرد در خانه اندازه می گیرد یا نتایج دستگاه پایش مداوم قند خون مطابقت نداشته باشد، پزشک ممکن است عوامل دیگری را که روی HbA1c اثر می‌گذارند نیز بررسی کند.
آیا درمان کم کاری تیروئید باعث بهبود دیابت میشود؟
درمان استاندارد کمکاری تیروئید آشکار لووتیروکسین است. دارویی که جایگزین هورمون تیروئید میشود.
با رسیدن عملکرد تیروئید به وضعیت طبیعی، برخی اختلالات متابولیک ناشی از کمبود هورمون تیروئید نیز ممکن است بهبود پیدا کنند. مطالعات به بهبود حساسیت به انسولین و بخشی از اختلالات چربی خون پس از اصلاح کم کاری تیروئید اشاره کرده‌اند. با این حال، لووتیروکسین درمان دیابت نیست و نباید انتظار داشت صرفا با درمان تیروئید، دیابت یا مقاومت به انسولین در همه افراد برطرف شود.
همچنین با اصلاح کم کاری تیروئید ممکن است متابولیسم و پاک سازی انسولین تغییر کند. بنابراین نیاز به انسولین یا سایر داروهای دیابت میتواند تغییر کند. تنظیم دوز باید براساس قندهای ثبت شده و نظر پزشک انجام شود و تغییر خودسرانه دوز انسولین یا لووتیروکسین توصیه نمیشود.
مشاوره روان‌شناسی آنلاین
ارزیابی اولیه و برنامه‌ریزی مسیر مناسب برای درمان و حل مسئله
تاثیر لووتیروکسین بر قند خون
لووتیروکسین داروی کاهش قند خون نیست. این دارو برای جبران هورمون تیروئید در افراد مبتلا به کم کاری تیروئید تجویز میشود. با این حال، چون هورمون‌های تیروئیدی روی سوخت و ساز قند و عملکرد انسولین اثر دارند، شروع مصرف لووتیروکسین یا تغییر دوز آن میتواند در بعضی افراد باعث تغییر قند خون شود.
وقتی کم کاری تیروئید درمان میشود و سطح هورمون های تیروئید به محدوده طبیعی برمی‌گردد، بعضی از مشکلات متابولیکی ناشی از کم کاری نیز ممکن است بهتر شوند. برای مثال، برخی مطالعات بهبود حساسیت به انسولین را پس از درمان نشان داده اند. اما این به معنی آن نیست که لووتیروکسین مستقیما قند خون را پایین می‌آورد.
در افرادی که دیابت نوع ۱ دارند یا انسولین مصرف می‌کنند، ممکن است پس از شروع درمان تیروئید، نیاز به انسولین تغییر کند. بنابراین بهتر است در این دوره قند خون با دقت بیشتری بررسی شود.
از طرف دیگر، مصرف بیش از حد لووتیروکسین میتواند باعث پرکاری تیروئید ناشی از درمان شود و در برخی افراد کنترل قند خون را دشوارتر کند.
بنابراین لووتیروکسین نباید با هدف کاهش قند خون مصرف شود و تغییر دوز آن یا داروهای دیابت باید با نظر پزشک انجام شود.
نتیجه‌گیری
کمکاری تیروئید و دیابت از طریق مسیرهای متابولیک و هورمونی متعددی با یکدیگر ارتباط دارند. کمبود هورمون تیروئید ممکن است حساسیت به انسولین، تولید گلوکز در کبد، پاک‌سازی انسولین و متابولیسم چربی‌ها را تغییر دهد؛ به همین دلیل اثر آن بر قند خون در تمام بیماران یکسان نیست. در افراد مبتلا به دیابت نوع ۱، هم‌زمانی بیماریهای خودایمنی تیروئید نیز اهمیت ویژهای دارد.
درمان مناسب کمکاری تیروئید با لووتیروکسین میتواند بخشی از اختلالات متابولیک ناشی از کمبود هورمون تیروئید را اصلاح کند، اما جایگزین درمان دیابت نیست. اگر پس از شروع یا تغییر دوز لووتیروکسین، قند خون یا نیاز به انسولین به‌طور محسوس تغییر کرد، بهتر است موضوع با پزشک بررسی شود و از تغییر خودسرانه داروها خودداری شود.
منابع:
گفتگو پیرامون این موضوع (0)