آیا چاقی و اضافه وزن باعث ناباروری می شود؟
بعضی از خانمها ماهها و حتی سالها برای بچهدار شدن تلاش میکنند، در حالی که آزمایشهای خودشان و همسرشان کاملا طبیعی است، اما هر ماه با یک نتیجه منفی روبهرو میشوند. خیلی از همین افراد وقتی به متخصص زنان مراجعه میکنند، با این سوال غافلگیر میشوند: «وزنت چقدر است؟» چون فکر نمیکنند چند کیلوگرم اضافهوزن بتواند روی بارداریشان تاثیر بگذارد.
چاقی و ناباروری زنان ارتباط نزدیکی با هم دارند. اضافه وزن میتواند تعادل هورمونی بدن را به هم بزند، روند تخمکگذاری را مختل کند و حتی نتیجه روشهای کمکباروری مثل IVF را تحت تاثیر قرار دهد. در ادامه این مقاله، توضیح میدهیم آیا چاقی و اضافه وزن باعث ناباروری می شود؟ چه نشانههایی باید جدی گرفته شوند و چه اقداماتی میتواند شانس بارداری را افزایش دهد.
مشاوره پزشکی آنلاین
سوالات پزشکی خود را با متخصصین مطرح کنید.
چاقی چگونه روی باروری زنان اثر میگذارد؟
بدن زنان برای تخمکگذاری منظم به یک تعادل هورمونی بسیار دقیق نیاز دارد. بافت چربی اضافی در بدن، بهویژه چربی شکمی، در این تعادل دخالت میکند و مثل یک غده
هورمونی مستقل عمل میکند.
بافت چربی، هورمونی به نام لپتین (Leptin) ترشح میکند که در حالت طبیعی به مغز پیام میدهد بدن ذخیره انرژی کافی برای بارداری دارد. اما در چاقی، سطح لپتین بیش از حد بالا میرود و همین افزایش، بهجای کمک، در مسیر هورمون آزادکننده گنادوتروپین (GnRH) اختلال ایجاد میکند. این هورمون ترشح دو هورمون کلیدی دیگر یعنی LH و FSH را کنترل میکند که مستقیما روی رشد تخمک و زمان تخمکگذاری اثر دارند. وقتی این زنجیره هورمونی به هم بریزد، تخمکگذاری نامنظم میشود یا اصلا اتفاق نمیافتد.
مهمترین مکانیسمهایی که باعث کاهش باروری در زنان چاق میشوند عبارت اند از:
- اختلال در تخمک گذاری یا توقف آن
- افزایش مقاومت به انسولین
- افزایش سطح هورمونهای مردانه (آندروژنها)
- تغییر در ترشح هورمونهای FSH و LH
- اختلال در رشد و بلوغ فولیکولهای تخمدان
- کاهش کیفیت تخمک
- کاهش آمادگی رحم برای لانه گزینی جنین
- افزایش التهاب مزمن در بدن
چاقی چیست؟ – عوارض و دلایل و راههای درمان اضافه وزن و چاقی
آیا اضافه وزن باعث اختلال در تخمک گذاری می شود؟
یکی از ملموسترین اثرات چاقی روی زنان، بینظمی یا توقف تخمکگذاری است که در اصطلاح پزشکی به آن آنووولاسیون (Anovulation) گفته میشود. زنانی با شاخص توده بدنی بالای ۲۷ حدود سه برابر بیشتر از زنان با وزن طبیعی در معرض ناباروری ناشی از عدم تخمکگذاری قرار دارند. جالب است بدانید که این مشکل فقط مختص زنانی نیست که اصلا تخمکگذاری ندارند. حتی در زنانی که هر ماه بهطور منظم تخمکگذاری میکنند، وزن اضافه میتواند زمان لازم برای باردار شدن را طولانیتر کند.
در زنانی که تخمکگذاری طبیعی دارند، به ازای هر واحد افزایش BMI بالای عدد ۲۹، احتمال باردار شدن طی یک سال حدود ۴ درصد کاهش مییابد. این یعنی برای زنی با BMI برابر با ۳۵، احتمال بارداری طی یک سال حدود ۲۶ درصد کمتر از زنی با BMI بین ۲۱ تا ۲۹ است. و در BMI بالای ۴۰ این کاهش به حدود ۴۳ درصد میرسد. این آمار نشان میدهد چاقی صرفا یک عامل همراه نیست، بلکه بهطور مستقیم روی زمانبندی و احتمال باردار شدن اثر میگذارد.
علائمی که می توانند نشان دهنده اختلال در تخمک گذاری باشند عبارت اند از:
- نامنظم شدن چرخه قاعدگی
- فاصله زیاد بین دو قاعدگی
- قطع قاعدگی
- دشوار شدن بارداری با وجود رابطه جنسی منظم
آیا چاقی روی کیفیت تخمک هم اثر میگذارد؟
خیلی از زنان دارای اضافه وزن هنوز هم هر ماه تخمکگذاری منظم دارند، اما این به معنای نبود مشکل نیست. شواهد نشان میدهد کیفیت تخمک در زنان چاق میتواند پایینتر باشد، حتی اگر چرخه قاعدگی ظاهرا طبیعی به نظر برسد. محیط هورمونی و التهابی ایجادشده توسط بافت چربی اضافی میتواند روی بلوغ تخمک در تخمدان اثر بگذارد و شانس لقاح موفق را کاهش دهد.
همین موضوع یکی از دلایلی است که چرا برخی زوجها با وجود آزمایشهای نرمال، هنوز برای باردار شدن با تاخیر یا مشکل روبهرو میشوند. کاهش کیفیت تخمک، برخلاف بینظمی تخمکگذاری، همیشه با علامت مشخصی مثل قاعدگی نامنظم خودش را نشان نمیدهد و به همین دلیل ممکن است دیرتر تشخیص داده شود.
ارتباط چاقی با سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) و مقاومت به انسولین
یکی از مهمترین حلقههای اتصال چاقی و ناباروری زنان، مقاومت به انسولین است. در بسیاری از زنان دارای اضافه وزن، سلولهای بدن نسبت به انسولین حساسیت خود را از دست میدهند و در پاسخ، پانکراس انسولین بیشتری ترشح میکند. این افزایش انسولین میتواند تخمدانها را تحریک کند تا آندروژن (هورمونهای مردانه) بیشتری تولید کنند. همین مسئله یکی از مکانیزمهای اصلی شکلگیری سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) است.
PCOS شایعترین علت ناباروری هورمونی در زنان سنین باروری است و با قاعدگی نامنظم، بینظمی یا توقف تخمکگذاری، چاقی و افزایش هورمونهای مردانه همراه است. نکته مهم این است که رابطه چاقی و PCOS دوطرفه عمل میکند. چاقی میتواند علائم PCOS را تشدید کند و در مقابل، خود PCOS هم روند کاهش وزن را برای بیمار سختتر میکند. به همین دلیل، در بسیاری از موارد، اولین قدم درمانی که متخصص زنان توصیه میکند، مدیریت وزن و بهبود حساسیت به انسولین است، نهفقط دارودرمانی مستقیم برای تحریک تخمکگذاری.
ارتباط تنبلی تخمدان و چاقی شکم چیست؟
آیا چاقی موفقیت IVF را کاهش می دهد؟
برای زوجهایی که به کمک لقاح آزمایشگاهی (IVF) روی میآورند، وزن مادر یکی از عوامل تاثیرگذار بر نتیجه درمان است. بررسی نتایج بیش از پنجهزار چرخه IVF نشان داده زنان با BMI بالای ۳۵ در مقایسه با زنان دارای اضافه وزن (BMI بین ۲۵ تا ۳۰) یا وزن طبیعی (BMI بین ۲۰ تا ۲۵)، نرخ موفقیت پایینتری داشتهاند. در همین بررسی، نرخ موفقیت لانهگزینی جنین در زنان چاق حدود ۱۳ درصد بوده، در حالی که این رقم در زنان با وزن سالم به حدود ۱۹ درصد میرسیده است. همچنین کمتر از ۲۲ درصد از زنان چاق پس از IVF باردار شدهاند، در حالی که این نسبت در زنان با وزن طبیعی بیش از ۳۰ درصد بوده است.
بهطور کلی، هر چه BMI بالاتر برود، احتمال تولد نوزاد زنده پس از IVF کمتر میشود. در زنان دارای اضافه وزن این احتمال حدود ۹ درصد و در زنان چاق حدود ۲۰ درصد نسبت به زنان با وزن سالم کاهش مییابد. به همین دلیل بسیاری از کلینیکهای ناباروری پیش از شروع درمانهای کمکباروری، رساندن وزن بیمار به محدوده سالمتر را بهعنوان یک قدم اولیه توصیه میکنند.
این افراد ممکن است:
- به داروهای تحریک تخمدان پاسخ کمتری بدهند.
- به دوز بیشتری از داروها نیاز داشته باشند.
- تعداد تخمک کمتری به دست آورند.
- احتمال لانه گزینی جنین در رحم کاهش یابد.
- خطر سقط جنین بیشتر باشد.
چاقی و افزایش خطر سقط جنین و عوارض بارداری
رابطه چاقی و ناباروری زنان تنها به مرحله باردار شدن ختم نمیشود. اضافه وزن حتی پس از بارداری هم میتواند خطرات بیشتری ایجاد کند. زنان چاق نسبت به زنان با وزن طبیعی، احتمال بیشتری برای از دست دادن بارداری در اثر سقط جنین یا مردهزایی دارند و این خطر در صورت سقطهای مکرر هم بیشتر دیده میشود.
علاوه بر این، بارداری در زنان با شاخص توده بدنی ۳۰ یا بالاتر با خطر بیشتر دیابت بارداری، فشار خون بالا و پرهاکلامپسی، مشکلات تنفسی مثل آپنه انسدادی خواب، و نیاز به سزارین همراه است.
از سمت جنین هم، اضافه وزن مادر میتواند خطر اختلال رشد جنین، اندازه بزرگتر از حد طبیعی در بدو تولد، آسم و چاقی دوران کودکی را افزایش دهد. به همین دلیل مراقبتهای پیش از بارداری برای زنانی که اضافه وزن دارند، اهمیت ویژهای پیدا میکند.
چند کیلوگرم کاهش وزن برای بهبود باروری کافی است؟
خبر امیدوارکننده این است که برای بهبود در باروری، لازم نیست حتما به وزن ایدهال رسید. در زنان چاقی که به دلیل عدم تخمکگذاری با ناباروری روبهرو هستند، حتی کاهش وزن ۵ تا ۱۰ درصدی از وزن فعلی بدن میتواند چرخه قاعدگی را منظمتر کند و شانس باردار شدن را بهطور محسوسی افزایش دهد. برای مثال، برای فردی با وزن ۹۰ کیلوگرم، این میزان تنها حدود ۴.۵ تا ۹ کیلوگرم کاهش وزن است. رقمی که با تغییر تدریجی سبک زندگی قابل دستیابی است.
مشاوره روانشناسی
گفتگوی محرمانه با روانشناسان مجرب.
ترکیب رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی منظم، نتیجه بهتری نسبت به هرکدام بهتنهایی دارد. توصیه کلی این است که حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته، مثل پیادهروی سریع یا شنا، در کنار کاهش تدریجی حدود ۷ درصد از وزن بدن دنبال شود. نکته جالب دیگر این است که اگر هر دو طرف زوج همزمان در تغییر سبک زندگی مشارکت کنند، احتمال موفقیت و پایداری این تغییرات دو برابر میشود. بنابراین کاهش وزن برای بهبود باروری، بهتر است یک مسیر مشترک باشد، نه فقط مسئولیت یک نفر.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر بیش از یک سال (یا شش ماه برای زنان بالای ۳۵ سال) تلاش برای بارداری بدون نتیجه بوده، بهتر است حتما به متخصص زنان و نازایی مراجعه شود. همچنین قاعدگی نامنظم، دورههای بدون قاعدگی طولانی، یا علائم PCOS مثل رشد موهای زائد و آکنه شدید، از نشانههایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند، حتی اگر فرد قصد بارداری فوری نداشته باشد.
بهترین زمان برای مراجعه به پزشک، پیش از شروع تلاش برای بارداری است، نه پس از مواجهه با مشکل. در این ویزیتهای پیش از بارداری، پزشک میتواند وزن، سطح قند خون، فشار خون و سلامت هورمونی را بررسی کند و در صورت نیاز، بیمار را به متخصص تغذیه یا اندوکرینولوژیست ارجاع دهد. تشخیص و مدیریت زودهنگام این عوامل، مسیر بارداری را برای بسیاری از زنان کوتاهتر و امنتر میکند.
نتیجهگیری
چاقی و اضافه وزن می توانند با ایجاد اختلال در تعادل هورمون ها، تخمک گذاری، کیفیت تخمک و عملکرد رحم، احتمال بارداری را کاهش دهند. همچنین این وضعیت ممکن است موفقیت درمان های ناباروری را کمتر کرده و خطر عوارض بارداری را افزایش دهد. با این حال، چاقی به معنای ناباروری قطعی نیست و بسیاری از زنان پس از اصلاح سبک زندگی و کاهش وزن، شانس باروری خود را بهبود می بخشند. اگر اضافه وزن دارید و برای بارداری با مشکل مواجه شده اید، ارزیابی توسط متخصص زنان یا ناباروری می تواند به شناسایی علت و انتخاب بهترین روش درمان کمک کند.
منابع:
گفتگو پیرامون این موضوع (0)