آیا میدانستید که سیگار علاوه بر بالا بردن خطر ابتلا به سرطان ریه سبب بیماریهای قلبی، سکته و بسیاری از بیماریهای مزمن دیگر نیز میشود؟ آسیبهای استعمال سیگار علاوه بر افراد سیگاری، گریبانگیر افرادی که در معرض دود آن هستند نیز میشود. ما در این مقاله از پزشکیو قصد داریم تا به بررسی اثر سیگار بر روی فشارخون بپردازیم و به سوال ” آیا سیگار فشار خون را بالا میبرد؟ ” پاسخ دهیم.
رابطه سیگار و افزایش فشار خون
سیگار کشیدن باعث ایجاد رسوبهای چربی در رگهای خونی میشود که این یکی از عوامل بروز فشار خون بالا است. علاوه بر این فشار خون افراد با هر بار سیگار کشیدن و یا در معرض دود سیگار قرار گرفتن، به طور موقت افزایش پیدا میکند. در نتیجه اگر از جمله افرادی هستید که احتمال ابتلا به بیماری فشار خون بالا در شما به هر دلیلی زیاد است، توصیه میشود تا هر چه سریعتر به فکر ترک سیگار باشید.
تأثیرات کوتاه مدت سیگار بر فشار خون
سیگار در ترکیبات خود حاوی مقادیر زیادی ماده شیمیایی به نام نیکوتین است که با استعمال آن، به سرعت از طریق ریهها جذب شده و به جریان خون وارد میشود. نیکوتین با تحریک هورمونهای استرس مانند آدرنالین و نورآدرنالین سبب افزایش ضربان قلب و تنگ شدن عروق میشود. در نتیجه این فرآیندها فشار خون به سرعت افزایش پیدا میکند.
پس از کشیدن سیگار و جذب نیکوتین، فشار خون به طور متوسط بین 5 الی 10 میلیمتر جیوه افزایش پیدا میکند. این افزایش خون موقت است و معمولا در عرض چند دقیقه اتفاق میافتد و تا چند ساعت نیز ادامه دارد.
تأثیرات بلند مدت سیگار بر فشار خون
افرادی که به طور مداوم سیگار میکشند، به مرور دچار تغییرات ساختاری و عملکردی در عروق خود میشوند. در واقع دیوارههای عروقی ضخیمتر شده و خاصیت ارتجاعی خود را از دست میدهند. این وضعیت به طور مزمن فشار خون را به طرز قابل توجهی افزایش میدهد. علاوه بر این سیگار کشیدن طولانی مدت میتواند به تصلب شرایین منجر شود. این بیماری سبب تنگی عروق و افزایش مقاومت عروقی میشود. در این وضعیت علاوه بر بالا رفتن فشار خون، خطر بروزحملات قلبی و سکته مغزی نیز افزایش مییابد.
در این شرایط چگونه می توان از فشار خون بالا جلوگیری کرد؟
ترک سیگار بهترین راه برای کاهش خطر ابتلا به بیماریهای مختلف قلبی عروقی و فشار خون بالا است. علاوه بر این اقداماتی وجود دارد که میتوانید برای کاهش فشار خون خود انجام دهید. برخی از این موارد به شرح زیر است:
- حفظ وزن متناسب
- ورزش منظم روزانه
- محدود کردن نوشیدن الکل
- رژیم غذایی مغذی و متعادل با نمک کمتر
- مصرف داروهای تجویزی از سوی پزشک برای کنترل فشار خون بالا
- اقدامات لازم برای مدیریت و محدود کردن استرس
سیگار چقدر فشارخون را بالا میبرد؟
وقتی سیگار میکشید، فشار خونتان بهطور موقت افزایش پیدا میکند چون نیکوتین با فعالکردن سیستم عصبی سمپاتیک باعث انقباض رگها میشود، و مطالعات علمی نشان دادهاند که فشار خون سیستولیک (عدد بالا) پس از یک سیگار میتواند حدود ۲۰ میلیمتر جیوه افزایش یابد و این اثر مدتی کوتاه ادامه داشته باشد و سپس به تدریج به حالت قبل برگردد. حتی اگر این بالا رفتن فشار خون موقتی باشد و در میانگین بلندمدت خیلی واضح نباشد، این افزایشهای کوتاهمدت به تدریج به قلب و رگها آسیب میزنند و میتوانند ریسک بیماریهای قلبی و عروقی را بالا ببرند.
لیست بهترین دستگاههای فشارسنج خانگی دیجیتال
چه چیزی سیگار را خطرناک می کند؟
در واقع سیگار حاوی ترکیبات مختلفی است که به صورت مستقیم و غیر مستقیم بر روی سلامتی انسان تأثیر منفی میگذارد. در ادامه به بررسی برخی از مهمترین مواد تشکیل دهنده سیگار که باعث خطرناک شدن آن میشود، میپردازیم.
- نیکوتین
یکی از اصلیترین مواد شیمیایی موجود در سیگار، نیکوتین است. این ماده به سرعت توسط ریهها جذب شده و وارد جریان خون میشود. نیکوتین سبب افزایش فشار خون، افزایش ضربان قلب و ترشح کاتکولامینها میشود. این ماده یک اعتیادآور قوی است که باعث میشود تا افراد به سیگار وابستگی پیدا کنند. - قطران
این ماده هنگام سوختن تنباکو تولید میشود که شامل مخلوطی از مواد شیمیایی سمی و سرطانزا است. قطران با آسیب به سلولهای ریه و مجاری تنفسی، خطر بروز سرطانهای ریه، دهان، گلو و مری را افزایش میدهد. - فرمالدهید
این ماده نیز بسیار سرطانزا و سمی است که در دود سیگار وجود دارد. فرمالدهید به تنهایی میتواند سبب تحریک و التهاب مجاری تنفسی شده و خطر بروز سرطانهای مختلف را افزایش دهد. - مونوکسید کربن
این ماده، گازی بیرنگ و بیبو است که در دود سیگار یافت میشود. مونوکسید کربن به محض وارد شدن به خون با هموگلوبین آن ترکیب شده و عمل اکسیژنرسانی به سلولهای بدن را کاهش میدهد. این فرآیند در نتیجه منجر به کاهش عملکرد قلب و عروق و بروز بیماریهای قلبی میشود. - آمونیاک
آمونیاک مادهای شیمیایی است که به ترکیبات سیگار افزوده میشود تا جذب نیکوتین توسط بدن را افزایش دهد. آمونیاک در نتیجه باعث تحریک مجاری تنفسی و ایجاد مشکلات تنفسی میشود. - آرسنیک
در دود سیگار ماده شیمیایی بسیار سمی و سرطانزایی به نام آرسنیک وجود دارد. این ماده با آسیب به سلولهای بدن میتواند سبب بروز انواع مختلفی از سرطانها شود. - فلزات سنگین
فلزات سنگینی همچون کادمیوم، سرب و نیکل در ترکیبات دود سیگار وجود دارد که میتواند باعث آسیب به کلیهها، کبد و سیستم عصبی شود. در نهایت این فلزات موجب بروز سرطانهای مختلف میشوند. - بنزن
بنزن نیز یک ماده شیمیایی سرطانزا است که در ترکیبات دود سیگار وجود دارد. با استعمال دود سیگار، این ماده خطرناک میتواند به بدن آسیب رسانده و خطر بروز سرطان لوسمی (خون) را افزایش دهد. - سیانید هیدروژن
این ماده یک گاز بسیار سمی است که در دود سیگار یافت میشود. سیانید هیدروژن تأثیر خود را بر روی سیستم تنفسی گذاشته و به سلولهای بدن آسیب میرساند. این گاز در نهایت منجر به بروز مشکلات تنفسی جدی میشود. - نیتروزامین ها
این مواد شیمیایی قوی و سرطانزا طی فرآیند سوختن تنباکو تولید میشوند. نیتروزامینها میتوانند به دی ان ای سلولهای بدن آسیب رسانده و سبب بروز انواع مختلفی از سرطانها شوند.
آیا نیکوتین به تنهایی باعث افزایش فشار خون میشود؟
بله، نیکوتین بهتنهایی میتواند فشار خون را افزایش دهد، زیرا با فعالکردن سیستم عصبی سمپاتیک و تنگکردن رگها باعث بالا رفتن فشار خون میشود. پژوهشها نشان دادهاند که حتی قرار گرفتن مزمن در معرض نیکوتین میتواند فشار خون سیستمیک و ریوی را افزایش دهد و منجر به پرفشاری شود، که نشان میدهد نیکوتین بهطور مستقل در بالا بردن فشار خون نقش دارد.
اثرات قلبی عروقی سیگار چیست؟
سیگار کشیدن یکی از قویترین عوامل خطر برای بیماریهای قلبی و عروقی است و میتواند باعث آسیب مستقیم به رگها و قلب شود؛ دود سیگار باعث التهاب و آسیب به سلولهای پوشاننده دیوارهی عروق میشود که به تجمع چربی و پلاک و در نتیجه سفت و باریک شدن رگها (آترواسکلروز) منجر میشود، همچنین سیگار فشار خون و ضربان قلب را افزایش میدهد و باعث میشود خون چسبناکتر شود و خطر تشکیل لختههای خون (ترومبوز) افزایش یابد.
این تغییرات خطر ابتلا به بیماریهای جدی مثل بیماری عروق کرونر، حملهی قلبی، سکتهی مغزی، نارسایی قلبی و بیماری شریان محیطی را افزایش میدهد و حتی تنفس دود دستدوم نیز میتواند همین اثرات مضر را در افراد غیرسیگاری ایجاد کند. ترک سیگار میتواند بهسرعت خطرات قلبی را کاهش دهد و سلامت قلب و عروق را بهمرور بهبود بخشد.
مصرف چه تعداد سیگار در روز بیش از حد تلقی میشود؟
هیچ استاندارد جهانی برای تعیین زیادهروی در سیگار کشیدن وجود ندارد، زیرا خطرات سلامتی حتی با مصرف کم هم وجود دارد. با این حال، تحقیقات پزشکی معمولا ۲۰ سیگار یا بیشتر در روز را مصرف سنگین در نظر میگیرند. کشیدن تنها ۱ تا ۵ سیگار در روز هم خطر مرگ و بیماری قلبی را بهطور قابلتوجهی افزایش میدهد و مصرف ۱۰ تا ۱۵ سیگار در روز احتمال سرطان ریه، بیماریهای قلبی-عروقی و فشار خون بالا را به شدت بالا میبرد. افراد سیگاری در محدوده مصرف سنگین، یعنی حدود یک پاکت یا بیشتر در روز، با اعتیاد شدیدتر، شانس کمتر برای ترک و بیشترین آسیب بلندمدت مواجه هستند.
سازمانهای بهداشتی مانند WHO و CDC تأکید میکنند که هیچ سطح ایمنی برای مصرف سیگار وجود ندارد و ترک کامل سریعترین راه برای کاهش خطرات سلامت است.
سیگار کشیدن و کاهش فشار خون
شواهد علمی نشان میدهد که سیگار کشیدن باعث کاهش فشار خون نمیشود. برعکس، نیکوتین با تحریک سیستم عصبی سمپاتیک موجب انقباض رگها، افزایش ضربان قلب و بالا رفتن موقت فشار خون بلافاصله پس از مصرف سیگار میشود. هرچند در برخی مطالعات، میانگین فشار خون اندازهگیریشده در سیگاریها کمی کمتر از غیرسیگاریها گزارش شده است. این موضوع بیشتر به شرایط اندازهگیری، فاصله زمانی از آخرین مصرف سیگار، وزن کمتر سیگاریها و عوامل آماری مربوط است و به معنای اثر مفید سیگار نیست.
در بلندمدت، سیگار با آسیب به دیواره عروق، تشدید گرفتگی و سفت شدن رگها، کاهش انعطافپذیری رگها و تداخل با اثر داروهای فشار خون، خطر ابتلا به پرفشاری خون و بیماریهای قلبیعروقی را افزایش میدهد و ترک سیگار به بهبود عملکرد عروقی و کنترل بهتر فشار خون کمک میکند.
آیا ترک سیگار باعث کاهش فشار خون میشود؟
بله، ترک سیگار میتواند به کاهش فشار خون و نشانههای فشار خون بالا در بلندمدت کمک کند. هرچند این اثر بلافاصله دیده نمیشود. پس از ترک سیگار، تحریک عصبی ناشی از نیکوتین و انقباض رگها متوقف میشود و بهتدریج عملکرد رگهای خونی و انعطافپذیری آنها بهبود مییابد. تحقیقات نشان میدهند که اگرچه ممکن است در هفتههای اول پس از ترک، فشار خون بهطور موقت دچار نوسان شود (مثلا به دلیل علائم ترک یا افزایش وزن کوتاهمدت)، اما در ادامه فشار خون کاهش پیدا میکند و خطر ابتلا به پرفشاری خون کمتر میشود. در مجموع، ترک سیگار یکی از مؤثرترین اقدامات برای بهبود سلامت قلب و کنترل بهتر فشار خون است، بهویژه اگر با سبک زندگی سالم همراه باشد.
چگونه سیگار را ترک کنیم؟
برای ترک سیگار، بهتر است از استراتژیهای علمی و اثربخش استفاده کنید. دستورالعملهای بالینی سازمان بهداشت جهانی تاکید میکنند که حمایت رفتاری (مثل مشاوره فردی، گروهی یا تلفنی) همراه با درمانهای دارویی بهطور قابلتوجهی احتمال موفقیت در ترک را افزایش میدهد.
داروهایی که معمولا توصیه میشوند شامل درمان جایگزینی نیکوتین (چسب، آدامس، قرص) هستند که مطالعات نشان دادهاند موثرتر از تکیه صرف بر اراده یا روشهای کماثر عمل میکنند. حتی نصیحت مختصر یک متخصص بهداشت میتواند فرد را در برنامهریزی برای ترک و مدیریت میل به سیگار حمایت کند. علاوه بر این، حمایت اجتماعی، پیگیری منظم و یک برنامه شخصیسازیشده نیز از عناصر مهم در افزایش شانس ترک موفق سیگار هستند.
فواید ترک سیگار
اگر مبتلا به فشار خون بالا هستید، باید از انواع دخانیات و در معرض قرار گرفتن دود سیگار خودداری کنید. این عمل میتواند خطر حمله قلبی و سکته را کاهش دهد و در نهایت سلامت کلی بدن را بهبود ببخشد. برخی از مزایای ترک سیگار عبارتند از:
- کاهش ضربان قلب و فشار خون بالا
- بهبود عملکرد ریه: با ترک سیگار ریهها شروع به تمیز شدن میکنند که این سبب بهبود قدرت تنفسی میشود.
- کاهش خطر ابتلا به بیماریهای قلبی عروقی
- بهبود سیستم ایمنی بدن: سیگار آثار منفی فراوانی روی سیستم ایمنی دارد. با ترک سیگار خطر ابتلا به عفونتها و بیماریهای مختلف کاهش پیدا میکند.
- بهبود حالت روحی و انرژی: عدم وابستگی به سیگار سبب احساس آرامش بیشتری برای فرد میشود.
- بهبود حساسیت به انسولین: برای افرادی که دیابت دارند، ترک سیگار میتواند کنترل قند خون را بهبود ببخشد.
- مونوکسید کربن کمتر در خون
- گردش بهتر خون
- سرفه و خس خس کمتر
جمع بندی
بدن به طور مداوم فشار خون را کنترل میکند ودر تلاش است تا زمانی که فشار خون خیلی بالا میرود یا خیلی پایین میآید، آن را به محدوده سالم بازگرداند. هر سیگاری که میکشید، سبب افزایش موقت فشار خون میشود. دود سیگار به دیواره عروق خونی آسیب رسانده و منجر به تصلب شرایین میشود. همچنین احتمال لخته شدن خون را افزایش میدهد و در نهایت سبب بروز انواع سرطانها و بیماریهای قلبی عروقی میشود. بنابراین اگر احتمال ابتلا به فشار خون بالا در شما زیاد است و یا درگیر این بیماری هستید، ترک سیگار را جدی بگیرید.
سوالات متداول
- آیا اثرات سیگار بر فشار خون دائمی است؟
این اثرات موقتی است اما مصرف مداوم سیگار میتواند به مشکلات مزمن منجر شود. - آیا افزایش فشار خون تنها در افراد سیگاری اتفاق میافتد؟
خیر، افرادی که در معرض دود سیگار قرار دارند نیز ممکن است آسیب ببینند و در دراز مدت به فشار خون بالا مبتلا شوند. - آیا کشیدن حتی یک سیگار هم تأثیری روی فشار خون دارد؟
بله، حتی کشیدن یک سیگار نیز میتواند به طور موقت فشار خون را افزایش دهد که در افراد مبتلا به این بیماری توصیه نمیشود. - آیا همه افراد به یک اندازه تحت تأثیر اثرات سیگار بر فشار خون قرار میگیرند؟
خیر، این تأثیرات میتواند بسته به وضعیت سلامتی فرد و میزان مصرف سیگار متفاوت باشد. - چگونه سیگار سبب بیماریهای قلبی میشود؟
سیگار با ایجاد رسوبهای چربی در رگها و افزایش فشار خون، خطر بیماریهای قلبی را افزایش میدهد.
منابع:
