فشار خون بالا یکی از معضلاتی است که جامعهی امروزی و به ویژه نسل جوان را درگیر خود کرده است. در واقع این بیماری حالتی است که در آن فشار خون در رگهای بدن بهطور مداوم از حد نرمال بالاتر است. در این مقاله قصد داریم به موضوعاتی از قبیل علت فشار خون بالا در جوانان و راههای پیشگیری و درمان آن بپردازیم، پس با ما همراه باشید.
فشار خون بالا چیست و چه علائمی دارد؟
دستگاههای فشارسنج، فشار خون ما را در ۲ لحظهی خاص ثبت میکنند که با عناوین فشار سیستولیک (عدد بالا) و فشار دیاستولیک (عدد پایین) نشان داده میشود:
- فشار سیستولیک (عدد بالا) نشاندهندهی بالاترین فشاری است که خون به دیوارهی رگها وارد میکند. این میزان فشار، هنگامی است که خون توسط قلب به داخل رگها پمپاژ میشود.
- فشار دیاستولیک (عدد پایین) نشاندهندهی پایینترین فشاری است که خون به دیوارهی رگها وارد میکند. این میزان فشار، هنگامی است که قلب در استراحت بین دو ضربان قرار دارد.
شاید شنیده باشید که از لفظ «قاتل خاموش» برای فشار خون بالا استفاده میکنند. علت این نامگذاری این است که فشار خون بالا در بسیاری از افراد، هیچ علامت اولیهای ندارد. این بیماری رفتهرفته با ایجاد عوارض متعدد، علائمی مانند سردرد، سرگیجه، تنگی نفس و درد قفسه سینه را به دنبال خواهد داشت. از این رو بهتر است پیش از پدیدار شدن مشکلات این چنینی، با اقدامات اولیه و مراجعه به پزشک در پی ارتقاء سلامت خود باشید.
فشار خون بالا برای بزرگسالان، جوانان و کودکان بالای ۱۳ سال، مقدار بالاتر از ۱۳۰ روی ۸۰ میلیمتر جیوه در نظر گرفته میشود. در ادامه به بررسی هر یک از عوامل موثر بر فشار خون بالا خواهیم پرداخت.
فشار خون چیست + جدول فشار خون نرمال در سنین مختلف
تاثیر ژنتیک بر فشار خون
به جرأت میتوان گفت یکی از مهمترین عواملی که در ایجاد فشار خون بالا در جوانان نقش دارد، عوامل ژنتیکی است. بنابراین اگر در پیشینه خانوادگی شما، پدر و مادر دارای فشار خون بالا باشند، ممکن است این بیماری به نسل بعد نیز منتقل شود.
به تازگی پژوهشگران به این موضوع پی بردهاند که نوع نژاد و جهشهای ژنتیکی نیز در فشار خون بالا نقش دارند. برای مثال در آمارهای جهانی، عوارض شدید فشار خون بالا در سیاه پوستان بیشتر از سفید پوستها گزارش شده است.
همچنین اختلالات و بیماریهایی که ژنتیک در بروز آنها نقش بسزایی دارد مثل بیماریهای کرون، آرتریت روماتوئید، دیابت نوع ۱ و بیماری دو قطبی، میتوانند تاثیر مستقیم یا غیرمستقیم بر فشار خون بالا داشته باشند که تشخیص و درمان این نوع فشار خون بالا بر عهده پزشک متخصص است.
نقش سبک زندگی بر فشار خون
همانطور که حدس میزنید، مثل بسیاری از بیماریهای دیگر، فشار خون بالا نیز ارتباط تنگاتنگی با سبک زندگی افراد دارد. بهطور کلی اشخاصی که سبک زندگی ناسالم و پرخطری را برمیگزینند، خیلی بیشتر در معرض ابتلا به فشار خون بالا و عوارض ناشی از آن خواهند بود.
-
تغذیه نامناسب
هنگامی که مصرف نمک خوراکی در رژیم غذایی بالا میرود، حجم خون نیز افزایش یافته و فشار خون را از کنترل خارج میکند. مطالعات نشان دادهاند، در صورتی که روزانه بیش از ۱۰ گرم نمک خوراکی مصرف کنید ممکن است فشار خون شما افزایش یابد.
همچنین غذاهای فرآوری شده و پرچرب نیز علاوه بر مضراتی مثل چاقی و افزایش کلسترول، موجب افزایش فشار خون نیز میشوند که در صورت افراط در مصرف این نوع غذاها، خطرات بسیار جدی، سلامت افراد را تهدید خواهد کرد.
-
فعالیت بدنی ناکافی
مورد مهم بعدی، فعالیت بدنی و ورزش است. هنگامی که فعالیتهای بدنی کاهش مییابند یا مستمر نیستند، بدن دچار اضافه وزن و چاقی شده که خود از عوامل مهم افزایش فشار خون است.
-
اضافه وزن و چاقی
شاخص توده بدنی (BMI) بالاتر از ۲۵ و نسبت دور شکم به دور لگن بالاتر از ۰.۸۵ میتوانند خطر ابتلا به فشار خون بالا را افزایش دهند.
شاخص توده بدنی یک معیار ساده و کاربردی برای ارزیابی وضعیت وزنی افراد بر اساس قد و وزن آنهاست. این شاخص میتواند به شما کمک کند تا محدوده وزنی خود را در یکی از دستههای کمبود وزن، نرمال، اضافه وزن یا چاقی قرار دهید. اگرچه این شاخص بهتنهایی تعیینکننده سلامت فرد نیست، اما میتواند نشانهای از احتمال بروز مشکلاتی مانند بیماریهای قلبی، دیابت و فشار خون بالا باشد. با استفاده از ابزار زیر، میتوانید بهراحتی BMI خود را محاسبه کنید:
محاسبهگر BMI
-
مصرف الکل و دخانیات
شایان ذکر است که مصرف الکل و دخانیات نیز فشار خون را افزایش میدهند. به عنوان مثال نیکوتین موجود در سیگار میتواند منجر به انقباض عروق خونی و در نتیجه افزایش فشار خون شود.
-
استرس و اضطراب
استرس نیز میتواند با فعال کردن سیستم عصبی سمپاتیک و ترشح برخی هورمونها منجر به افزایش فشار خون شود. همچنین داشتن اضطراب میتواند از کیفیت خواب فرد بکاهد که خود نیز فشار خون را بالا میبرد.
-
کافئین و گیاهان دارویی
علاوه بر کافئین موجود در قهوه که میتواند باعث افزایش فشار خون شود، برخی گیاهان مثل جینسنگ و شیرین بیان نیز میتوانند فشار خون را بالا ببرند.
5 دمنوش معجزه آسا برای پایین آوردن فشار خون
تاثیر داروها بر فشار خون
برخی داروها میتوانند فشار خون را بالا برده و در دراز مدت، آسیبهای جبران ناپذیری برای بدن به بار آورند. داروهای مسکن (NSAIDs) مثل ناپروکسن و دیکلوفناک از این دستهاند. همچنین برخی داروهای هورمونی مثل قرصهای ضدبارداری و داروهای اعصاب و روان مثل ضد افسردگیها نیز میتوانند فشار خون را بالا ببرند. داروهای غیرقانونی نیز همچون اکستازی و روانگردانها از این قاعده مستثنی نیستند.
نقش بیماریهای زمینهای
بیماریهایی مثل کمکاری یا پرکاری تیروئید، بیماریهای کلیوی و اختلالات خواب مثل آپنه انسدادی و یا اختلال در ترشح هورمونهای غده فوقکلیه، همگی میتوانند به طور مستقیم بر میزان فشار خون تاثیر بگذارند. بنابراین توصیه میشود در صورت بالا بودن فشار خون، حتما به پزشک مراجعه کنید تا از عدم وجود بیماریهای زمینهای اطمینان حاصل کنید.
نقش استرس و اضطراب
احساس استرس و اضطراب میتواند ترشح هورمونهای استرسزا را در بدن افزایش داده و فشار خون را بالا ببرد. هر چقدر شخص از تنشها و استرسهای مزمن به دور باشد، خطر افزایش فشار خون در این فرد نیز کاهش خواهد یافت و سطح کیفی بالایی از زندگی را تجربه خواهد کرد. به همه افراد، به ویژه جوانان توصیه میشود گامهایی موثر برای کاهش استرس و تنش را بیازمایند تا میزان ترشح هورمون استرس در بدن کاهش یابد، چرا که این اتفاق میتواند علاوه بر فشار خون بالا معضلات بسیار جدیتری را نیز به همراه داشته باشد.
در اشخاصی که استرس و اضطراب آنها خارج از کنترل و بیش از حد نرمال است، بنا به صلاحدید پزشک، ممکن است داروهایی برای مدیریت استرس ایشان تجویز شود تا از بالا رفتن بیش از حد فشار خون نیز جلوگیری شود.
تاثیر عوامل محیطی
اگر در مراحل ابتدایی بالا رفتن فشار خون هستید باید متوجه تغییر حال عمومی خود در بعضی فضاها و مکانها شده باشید. تغییرات ناگهانی دما میتواند فشار خون را تا حدی تحت تاثیر قرار دهد. هنگامی که هوا گرمتر میشود، با گشاد شدن عروق بدن، فشار خون کاهش یافته و هنگام سرد شدن هوا، به دنبال انقباض عروق، ممکن است فشار خون افزایش یابد. همچنین قرار گرفتن در ارتفاعات نیز میتواند فشار خون را به دلیل استرس و یا کمبود اکسیژن از حالت تعادل خارج کند. برای مثال اشخاص مبتلا به فشار خون بالا ممکن است در هواپیما یا در کوهستان دچار ناراحتی و احساس تنش شوند.
نحوه تشخیص و درمان فشار خون بالا در جوانان
پیشتر ذکر شد که فشار خون بالا همیشه با علائم به خصوصی همراه نیست و ممکن است این بیماری تا مدتها اثری از خود نشان ندهد. برای سنجش میزان فشار خون از دستگاه فشارسنج استفاده میشود که فشار خون در عروق را بر حسب میلیمتر جیوه بیان میکند. به طور کلی، فشار خون بالاتر از ۱۳۰ روی ۸۰ میلیمتر جیوه (mmHg) را فشار خون بالا در نظر میگیرند که به دو مرحلهی ۱ و ۲ طبقهبندی میشود.
البته لازم به ذکر است که تشخیص بیماری فشار خون بالا مستلزم اندازهگیری مکرر فشار خون در بازههای زمانی مختلف و در شرایط مشابه است. گاهی پزشک توصیه میکند فشار خون خود را چندین نوبت در منزل اندازهگیری و ثبت کنید.
مراحل اولیه درمان فشار خون بالا، رعایت موارد گفته شده است. به طوری که پس از تشخیص بالا بودن فشار خون، شخص باید تغییراتی در سبک زندگی خود اعمال کند و فعالیت بدنی خود را افزایش داده و از مصرف زیاد نمک خودداری کند. اصلاح رژیم غذایی گام مهمی است که در درمان فشار خون بالا بسیار تاثیرگذار است. استفاده از میوهها و سبزیجات و نیز عدم مصرف غذاهای فرآوری شده و چربیهای ناسالم میتوانند برای شروع تغییرات بسیار خوبی باشند.
در درمان دارویی فشار خون بالا نیز از داروهای کاهنده فشار خون مانند کاپتوپریل و لوزارتان یا ادرارآورها، بتابلاکرها و مسدودکنندههای کانال کلسیمی بهره میگیرند که هر کدام با انجام اعمال مختلفی منجر به کاهش فشار خون میشوند.
بهترین دکترهای متخصص فشار خون در تهران + تلفن و لوکیشن
ورزشها و فعالیتهای بدنی موثر بر فشار خون بالا
به طور کلی یکی از مزیتهای بیشمار ورزش و فعالیتهای بدنی؛ کنترل فشار خون و جلوگیری از بالا رفتن آن است. ورزشهایی وجود دارند که به افراد مبتلا به فشار خون بالا توصیه میشوند تا علاوه بر داشتن فعالیت بدنی، دچار فشار و تنش نشوند. در ادامه به مهمترین آنها اشاره کردهایم:
-
پیادهروی سریع
ورزشهای هوازی مثل پیادهروی سریع و دویدن آرام به مدت حداقل ۳۰ دقیقه در روز یا ۱۵۰ دقیقه در هفته میتواند تاثیر بسزایی در کاهش فشار خون داشته باشد. این فعالیت برای بهبود عملکرد قلب و افزایش عمکرد تنفسی به همه افراد توصیه میشود.
-
دوچرخه سواری
دوچرخهسواری و تمرین با دوچرخههای ثابت نیز از ورزشهای توصیه شده برای تعادل فشار خون هستند.
-
یوگا و مدیتیشن
از دیگر ورزشهای محبوب برای کاهش فشار خون، یوگا، مدیتیشن و تمرینات تنفسی است. این ورزشها موجب کاهش استرس و فشار روانی میشوند و طرفداران بسیاری در هر رده سنی دارند.
-
تمرینات قدرتی
اگر قصد تقویت عملکرد قلب و بهبود گردش خون در بدن را دارید میتوانید سراغ تمرینات قدرتی یا مقاومتی نیز بروید، اما در نظر داشته باشید سبک مناسب تمرینات را باید از متخصصین این حوزه دریافت کنید، چرا که تمرین خودسرانه ممکن است اثرات عکس نیز بر روی سلامتی شما داشته باشد. توصیه میشود حداقل ۲ روز در هفته این تمرینات را در برنامهی خود داشته باشید.
-
تمرینات تناوبی با شدت بالا (HIIT)
آخرین ورزشی که ارتباط مستقیم در کاهش فشار خون بالا دارد، تمرینات تناوبی با شدت بالا یا HIIT است. این ورزش نوپا بوده و شامل تمریناتی با شدت بالا و استراحتهای کوتاه میان هر دوره تمرین است که برای سلامت قلب و کاهش فشار خون توصیه میشود. البته برای افرادی که مشکلات قلبی جدی یا فشار خون کنترل نشده دارند، مناسب نیست.
راههای پیشگیری و کاهش فشار خون بالا
فشار خون بالا در زمره بیماریهای آزاردهنده قرار میگیرد و بهترین عملکرد این است که با رعایت نکاتی نه چندان سخت از ابتلا به این بیماری در امان باشید، اما اگر فشار خون بالایی دارید، رعایت نکات زیر نه تنها توصیه میشود بلکه انجام آنها الزامی است تا سلامتی شما بیش از این به خطر نیفتد.
-
رعایت رژیم غذایی سالم
با تعیین چارچوب و سالم نگاه داشتن رژیم غذایی خود میتوانید تا حد بسیار زیادی سلامت قلب و تعادل فشار خون خود را حفظ کنید. میتوانید محصولات لبنی کمچرب و پروتئینهای سالم، غلات کامل و نیز میوهها و سبزیجات تازه را در رژیم غذایی خود جای دهید. و اگر به دنبال یک دستور غذایی معتبر و علمی میگردید پیشنهاد میکنیم رژیم غذایی DASH را امتحان کنید.
-
ورزش منظم و مداوم
اگر فرصت کافی برای فعالیت بدنی ندارید، حداقل روزانه ۳۰ دقیقه و به طور مداوم فعالیتهایی مثل پیادهروی و دوچرخه سواری را در برنامه خود داشته باشید. ورزش کردن هر چند کوتاه و سبک، میتواند تاثیر شگرفی در مدیریت فشار خون شما داشته باشد. همچنین ورزش به کاهش استرس و اضطراب شما کمک میکند و بهطبع هنگامی که استرس شما مدیریت شود، از حملات عصبی و افزایش ناگهانی فشار خون نیز تا حد زیادی در امان خواهید بود.
-
عدم مصرف سیگار و الکل
یقیناً که قطع مصرف الکل و سیگار به یکباره امکانپذیر نیست، اما حتیالمقدور سعی در کاهش مصرف و حتی ترک این گونه دخانیات داشته باشید تا عروق قلبی شما سالمتر و زندگیتان بهتر باشد.
-
کافئین و مکملهای غذایی
محدود کردن مصرف کافئین به ویژه برای افرادی که به این ماده بیش از حد حساس هستند و نیز مصرف مکملهای غذایی مثل پتاسیم، منیزیم، مس و روی نیز میتوانند تاثیر زیادی بر تنظیم فشار خون و سلامت عروق بدن داشته باشند.
جمعبندی
همانطور که گفته شد فشار خون بالا در جوانان یکی از مهمترین مسئلههاییست که جامعه امروز را تحت الشعاع قرار داده است. برای کنترل فشار خون و آسیبهای ناشی از آن کافیست ابتدا علت فشار خون بالا و سپس راهکارهای مناسب برای پیشگیری و درمان آن را جستجو کنید. در این مقاله از پزشکیو سعی کردیم به طور کامل به علت فشار خون بالا در جوانان بپردازیم. به خاطر داشته باشید ایجاد تغییرات کوچک و فعالیتهای به ظاهر ناچیز میتواند تاثیر بزرگی در حفظ سلامتی شما داشته باشد، اما اگر در صورت رعایت موارد گفته شده، همچنان احساس تندرستی نسبت به فشار خون خود نداشتید، در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید.
سوالات متداول
۱. گیاهان و درمانهای خانگی مناسب برای کاهش فشار خون کدامند؟
گیاهانی مثل زیرفون، بومادران، پونه کوهی، سنبل الطیب با خاصیت آرامبخشی و کاهندگی فشار خون توصیه میشوند.
۲. علت اصلی ابتلای جوانان به فشار خون بالا چیست؟
رژیمهای غذایی نامناسب و استفاده از غذاهایی با چربی اشباع و فرآوری شده، مصرف بیرویه سیگار و الکل و نیز سایر دخانیات، استرس و اضطراب، عدم تحرک و فعالیت بدنی متداول و اضافه وزن از جمله عوامل اصلی ابتلا به فشار خون بالا هستند.
۳. آیا عوامل ژنتیکی در ابتلای افراد به فشار خون بالا دخیلاند؟
بله، اگر در شخصی از اعضای خانواده تا قبل از سن 55 سالگی، فشار خون بالا تشخیص داده شود؛ احتمال انتقال ژنتیکی این بیماری بالاست و در صورت حضور بیماریهایی از این قبیل در پیشینه خانوادگی باید بیشتر نسبت به حفظ سلامتی کوشا بود.
